Armairutik ateratzea
Norberaren sexu-orientazioa edo genero-identitatea lesbiana, gay, bisexual edo transgenero (LGBT) gisa jakinarazteko errezeloari "armairuan egotea" esan ohi zaio. Sexu bereko harremanak oraindik estigmatizatzen dituzten gizarteetan, pertsona batzuek gizarte-arauekin bat datorren sexu-portaerara mugatzeko presioa sentitzen dute. Beste batzuek beren sexu-orientazioaren irudi faltsua ematea erabaki dezakete, beren inguru sozial hurbila onarpenezkoa ala intolerantea dela uste duten arabera. Gizarte bereziki tradizionaletan, jendeak ezkontzeko eta seme-alabak izateko gizarte-presio handia jasan ohi du, nahi duen sexu-orientazioa edozein dela ere.
‘Armairutik irtetea’ edo ‘armairutik ateratzea’ esapideek esan nahi dute pertsona batek bere sexu-orientazio edo genero-identitate alternatiboa familiari eta lagunei jakinaraztea erabakitzen duela. Batzuentzat prozesu hori zaila da eta emaitzak problematikoak; beste batzuk, berriz, atseginez harritu daitezke beren orientazioa isilean susmatzen edo/eta onartzen zela jakitean.
Familiari eta lagunei armairutik ateratzea pertsona baten bizitzako unerik garrantzitsuenetako bat izan daiteke. Oso erabaki pertsonala da nor zaren argi erakustea - bai zeure buruari, bai inguruko besteei. Egoera pertsonalen arabera, pertsona bakoitzak modu samar desberdinean egingo dio aurre zintzoa izateko erronkari. Zaila izan daiteke ziurtasunez aurreikustea zer erreakzio egongo den; baldintzarik gabeko onarpenetik erabateko arbuioraino edozer izan daiteke. Batzuetan, berria jasotzen duenak denbora pixka bat besterik ez du behar informazio berria ulertu eta onartzeko.
Armairutik ateratzearen zailtasunak
American Psychological Association elkartearen arabera, ikertzaileek aurkitu dute sexu-orientazio jakin baten aurkako gizarte-jarrera negatiboak “ez daudela benetako esperientzian oinarrituta, estereotipoetan eta desinformazioan baizik”. Datu horren argitan, baliteke berria jasotzen duen pertsonak aurretik inoiz ez jakin izana maite duen norbait LGBT dela. Hain ireki eta zintzoa izatea presio handia dela irudi dezake, baina egia ezkutatzearen alde txarrak are zama astunagoa izan daitezke.
Historikoki, jendearen identitateak generoarekin estuki lotuta egon dira; kultura modernoan tolerantzia handiagoa sortu den arren, generoan oinarritutako estereotipoak eta itxaropenak oso errotuta daude. Pertsona baten lehentasunak tradizionalki espero denetik kanpo badaude, familiak edo berdinkideek haren portaera gaitzetsi edo baztertu dezakete, edozein aurreiritzi edo beldurrengatik, besteak beste (gurasoen kasuan) seme-alabaren sexu-orientazioak jatorrizko familiari nolabait itzal txarra ematen diolako beldurragatik. Beldur horiek ostrazismoa, diskriminazioa, indarkeria, epaiketak, nahi ez den arreta eta espekulazioak ekar ditzakete.
Nolanahi ere, armairutik ateratzeko aurreikuspenak larritasun emozional eta psikologiko handia sor dezake, batez ere norberaren familiak edo gizarte-zirkuluak sexualitate alternatiboaz ulermen mugatua badu. Gainera, baliteke lotsa edo estigma jasatea sexu-orientazioa komunitatearen araua ez bada, ohikoa den bezala. Kontuan hartu beharreko beste arrisku bat da harremanak betiko alda daitezkeela, pertsona horri ekonomikoki edo emozionalki laguntzeari uzteraino.
Armairutik ateratzea pentsatzen ari den pertsonak askotariko erantzunetarako edo bere gizarte-zirkuluan egokitzapenen baterako prest egon behar du. Errazagoa izango da egoera berri horiei aurre egitea aldez aurretik babes-sare sendo bat eraikitzen bada, hala nola laguntza-talde bat edo lagun ulerkorren sare bat. Norbere burua zaintzea eta maitatzea sustatzen duen ohitura pertsonal bat ezartzeak ere laguntzen du, armairutik ateratzen denean bere buruarekin ondo sentitu dadin eta gehien maite dituen gauzak egiteaz goza dezan.
Zer onura ditu armairutik ateratzeak?
Pertsona batek bere bizitza pribatuaren berri besteei emateko errezeloa izan arren, armairutik ateratzea gertaera positibo eta askatzailea izan daiteke. Norberaren identitatearentzat hain garrantzitsua den zerbait ezkutatzeak autoestimua higa dezake eta harreman tentsiodun edo asegabeetarako bidea presta dezake. Norbere buruaz irekia izatea norbere burua onartzeko ekintza erabakigarria da; horrenbestez, norberaren nortasuna sendo dezake eta bere sexu-lehentasunean duen oinarria berretsi.
Armairutik ateratzeak hesiak hausten laguntzen du. Diren bezalakoak izatea onartzen duten pertsonek besteen estereotipoak eta itxaropenak zalantzan jartzen dituzte. LGBT pertsonak nor diren edo nola bizi diren buruz besteek dituzten mitoak desegiten ere laguntzen dute. Armairutik ateratzeak errazago egiten die oraindik armairuan daudenei besteen urratsei jarraitzea. Gainera, antzeko pentsaera duten pertsonen komunitate zabalago batekin harremanetan jartzeko bidea prestatzen du, edo halako bat sortzen laguntzen du.
Identitate-garapenaren ereduak
Litekeena denez armairutik ateratzen den pertsonaren pertzepzioaren eta gizarteak haren sexu-lehentasunaz duen pertzepzioaren artean desadostasuna egotea, bi ikuspegi horiek bateratzeko prozesu bat igaro behar du. Armairutik ateratzeko prozesua azaltzeko hainbat teoria sortu dira. Oso ezaguna den bertsio bat Vivienne Cassek garatu zuen 1979an. Identitate-garapenaren sei etapa erabili zituen sexualitate alternatiboko pertsonek sexu-identitate desberdin bat aurkitu eta azkenean bereganatzen dutenean igarotzen duten prozesua azaltzeko. Etapak hauek dira...
Identitate-nahasmena - Pertsona bat pentsamendu ez-heterosexualak izaten hasten denean eta gay, etab. izateko aukera lehen aldiz aztertzen duenean. Ukatzetik onartzeraino edozer bizi dezake.
Identitate-konparazioa - Etapa hau pertsona batek bere sexu-orientazioa onartzean eta horren ondorio sozialei aurre egitean oinarritzen da. Bakartzea saihesteko eta urrats hau gainditzeko, bere bizitzarako itxaropen eta definizio berriak garatu behar ditu.
Identitate-tolerantzia - Norbere burua hasieran ‘alternatibo’ gisa identifikatzearekin batera datorren isolamendua gainditzeko, LGBT kulturako beste pertsona batzuekin harremana bilatuko du, laguntza eta identifikazioa jasotzeko. Laguntza ematen duen komunitate bat bilatuz, pertsonek nortasun sendoagoa garatzen dute eta ikasten dute beren orientazioak ez dituela aukerak mugatzen.
Identitate-onarpena - Jendea bere burua gay, lesbiana, etab. gisa identifikatzen hasten da, hori jasan besterik egin gabe. Egoera sozial mugatuetan, beren identitatea ez-heterosexual gisa jakinaraz dezakete. Gainera, bereganatu berri dituzten eraikuntza sozialak indartzen dituzte eta gizarte-arauak askatzen jarraitzen dute.
Identitate-harrotasuna - Urrats honek LGBT kulturan gero eta murgiltze handiagoa dakar, baita norberaren sexu-orientazioa jakinarazteko gogo bizia ere. Etapa honetan heterosexismorako arriskua dago, baita gizarte osoarekiko haserrerako ere, pertsonak negatibotasuna edo bazterketa bizi izan badu.
Identitate-sintesia - Identitate-garapenaren azken urrats gisa, pertsonak sexu-identitatea bere izaeraren gainerako alderdi guztiekin integratzen du. Funtsean, gay, lesbiana, etab. izatea bere ni berriaren ezaugarri bat bihurtzen da, bere identitate osoa irentsi beharrean.
Eredu honi egindako kritika nagusietako bat da linealki eraikita dagoela eta, beraz, pertsonek etapak segidan, banan-banan, igarotzen dituztela dirudiela. Jakina, ez da guztion armairutik ateratzeko esperientzia eredu honetara egokituko, jendea etapa batzuen artean aurrera eta atzera ibil baitaiteke edo zuzenean salta baititzake. Gainera, 1979an sortu zenetik, aldaketa sozial eta politiko ugari gertatu dira, edozein sexu-orientaziotako pertsona orekatu bihurtzeko bidea hobetu dutenak.
Armairutik ateratzeko aholkuak
Ez dago armairutik ateratzeko modu zuzen edo okerrik. Pertsona bakoitzari dagokio noiz, nori eta nola jakinarazi bere sexu-orientazioa erabakitzea. Hori esanda, armairutik ateratzea pentsatzen ari bazara, hona hemen bidean lagun diezazuketen aholku batzuk.
Egin plan bat - Konfiantzaz kontatu nahi diezun pertsonez pentsatzen ari zarenean, baliagarria izan daiteke LGBTrekin lotutako ideien aurrean izan dituzten erreakzioak gogoratzea. Haien iritzien arrastorik gogoratzen ez baduzu, atera gaia modu lasaian hurrengo elkarrizketan eta ikusi nola erantzuten duten. Haien erreakzioak seguruenik adieraziko dizu nola prestatu nahiko zenukeen haiei armairutik ateratzeko.
Egon informatuta - Lagungarria izango litzateke LGBT gaiei buruzko informazio ugariz armatzea. Prestatzeko, pentsatu nola erantzun informazio gutxiago duten pertsonek gehien egin ohi dituzten galderei, eta babestu erantzunak ebidentzian oinarritutako ikerketekin edo datu historikoekin. Agian liburuxkak, liburu-izenburuak eta webguneak izan nahiko dituzu haiei gomendatzeko.
Kudeatu zure itxaropenak - Baliteke erantzuten duten pertsona batzuek inoiz LGBT den inor ezagutu ez izana, edo haien aurreiritziak oso errotuta egotea. Hobe da inoren erantzunari buruzko itxaropenik ez jartzea. Denbora behar izan dezakete zu argi berri horretan ikusteko. Egon prest pazientzia erakusteko; agian denbora eta tartea eman nahiko dizkiezu informazioa barneratzeko.
Unea - Armairutik ateratzeko une egokia aurkitzeak denbora behar izan dezake, azken batean une horretan pertsona bati konfiantzaz kontatzeko eroso sentitu behar duzulako. Gogoratu ez duzula guztiei berehala kontatu beharrik. Baliteke zure identitatea lehenik (edo soilik) lagun minei eta familiari agertzea.
Adierazi zure sentimenduak - Zure alde berezi hau adierazteko modurik onenetako bat zure sentimenduekin benetakoa izatea eta zure usteetan ziur egotea da. Egin benetan nor zaren ohoratzen duen moduan, aldi berean besteen sentimenduak errespetatuz.
Armairutik Ateratzeko Eguna - urriaren 11 (urriaren 12 Erresuma Batuan)
Nazioarteko kontzientziazio-egun gisa ospatzen den Armairutik Ateratzeko Egunak (National Coming Out Day) sexu-orientazio guztietako pertsonak omentzen ditu, modu irekian eta duintasunez bizi daitezen. Gainera, lesbiana, gay, bisexual eta transgeneroen gaiei buruzko eztabaida irekia sustatzen du foro publiko batean, eta horrela haien mugimendua publiko orokorraren begietara ekartzen du.
Egunaren data 1987ko Washingtongo Bigarren Martxa Nazionalaren oroigarria da; orduan, milioi erdi lesbiana, gay, bisexual eta transgenero pertsonek eta haien aldekoek elkarretaratze politiko erraldoi bat egin zuten Washington D.C.n, berdintasuna, eskubide zibilen babesa eta gobernuaren politiken aldaketa eskatuz.
Azken gogoetak
Armairutik ateratzeko prozesua beldurgarria izan daiteke. Baina gogoratu: armairutik ateratzea ez da besteak atsegin izatea, zeure burua ahalik eta benetakoena izatea baizik. Benetan nor zaren zintzo agertzeak ez ditu beti besteen itxaropenak edo onespena beteko, baina oso askatzailea izan daiteke sekretuaren zama gehiago eraman beharrik ez izatea!