Planifikatu gabeko haurdunaldia
Haurdunaldi-proba batean emaitza positiboa izatea albiste zirraragarria da pertsona batzuentzat … baina guraso izatea buruan duzun azken gauza denean, emaitza horri aurre egitea izugarri zaila izan daiteke; haren ondorioek bizitza aldatzen dute, era batera edo bestera.
Haurdunaldiarekin aurrera egitea edo hura etetea erabaki pertsonala da - eta ez dugu aukera jakin bat ere sustatzen ezta babesten ere. Azken batean, informazioan oinarritutako erabakia hartzea da kontua, eta espero dugu artikulu honek oinarri ona emango duela aukera horiek aztertzeko.
Zer da planifikatu gabeko haurdunaldia?
Haurdunaldia gerta daiteke gizonezko batek emakumezko baten baginaren barruan eiakulatzen duenean, edo aurre-eiakulazioko isuria edo semena baginan edo haren ondoan geratzen denean; horregatik, koitoa etetea ez da metodo fidagarria. Emakume batek bere zikloko une batzuetan besteetan baino aukera handiagoa edo txikiagoa badu ere haurdun geratzeko - edozein unetan gerta daiteke, baita hilekoa duen bitartean ere! Ernalketa izeneko prozesu baten bidez, gizonezkoaren espermatozoideak emakumezkoaren obuluarekin bat egiten du, eta haurdunaldia garatzen hasten da.
Nahi ez den edo planifikatu gabeko haurdunaldia halakotzat har daiteke bikote batengan ustekabean haurdunaldia gertatzen denean, elkarrekin haurrik izateko asmorik gabe. Ustekabean haurdun geratzea ugalkortasun-adinean dagoen edozein emakumeri gerta dakioke, baita berak eta bere sexu-bikotekideak hori saihesteko metodoak eta/edo gailuak erabili arren ere.
Prebalentzia
Mundu osoan, urtean 121 milioi nahi gabeko haurdunaldi inguru daudela kalkulatzen da, eta horietatik hamarretik sei inguru abortu eragin batekin amaitzen dira.
National Center for Health Statistics (NCHS) erakundeak National Survey of Family Growth izeneko argitalpena kaleratu zuen 2002an. Ameriketako Estatu Batuetako etxeetako biztanleriaren artean, haurdunaldi guztien ia erdia (% 45 2011n) nahi gabekoa izan zen, urtean 2,8 milioi inguru; horietatik hamarretik lau inguru abortuarekin amaitu ziren.
Zerk eragiten ditu hain tasa altuak?
Contraception aldizkarian 2008an argitaratutako editorial batek honako faktore hauek aipatu zituen: metodo edo gailu antisorgailu baten hutsegitea edo erabilera okerra; antisorgailu egokiak eskuratzeko aukerarik eza; sexu-hezkuntza nahikorik eza; gizarteak, oro har, sexualitateari buruzko gaiekin sentitzen duen deserosotasuna; pobrezia; "sexu-bikotekideen arteko komunikazio eskasa"; haurdun geratzeko arriskuari buruzko uste ez-errealistak; ezkondu gabeko gurasoek haurrak izateari (gizarte osoaren aldetik) ematen zaion onarpen handiagoa; sexualitatea arduraz erakusten ez duen kultura gehiegi sexualizatua; eta antisorgailu-hornitzaileek ez dutela behar adina lantzen pazienteekin sexua, antisorgailuak eta haurdunaldia.
Nork du arrisku handiena?
Ameriketako Estatu Batuetan, nerabeak dira planifikatu gabeko haurdunaldia izaten dutenen zati handi bat. Contraception izeneko aldizkari medikoaren arabera, "Hiru neskatik bat gutxienez behin haurdun geratzen da hogei urte bete aurretik."
Arazoa ezkongabeko heldu gazteen artean pilatzen da batez ere; izan ere: sexu-osasunari eta familia-plangintzari buruzko hezkuntzarekin harreman gutxi izan dute, mitoen eta informazio okerraren aurrean zaurgarrienak dira, eta esperientzia gutxien dute (denbora gehiagoz sexualki aktibo egon direnekin alderatuta) sexua arduraz izaten eta antisorgailuak behar bezala erabiltzen.
Zein faktorek eragiten dute haurdunaldi horri aurre egiteko orduan?
Gai askok eragiten dute pertsona batek nahi gabeko ernalketa bati nola aurre egiten dion. Une honetan funtsezkoa da bikoteak informazio zehatza eskuratu ahal izatea - baita osasun-profesionalengandik, senideengandik eta lagunengandik jasotzen dituen aholkuak ere.
Printzipio moralek, etikoek eta erlijiosoek eragina izan dezakete pertsona batek haurra izateari edo fetua etetea aukeratzeari buruz sentitzen duenean. Faktore sozioekonomikoak funtsezkoak dira; bi gurasoen egonkortasun ekonomikoak zeresana izango du erabakian, baita haur batek etorkizuneko ikasketetan edo lanean izan dezakeen eraginak ere. Pertsona batzuek kontuan hartzen dute haur berri batek nola eragingo dien lehendik dauden seme-alaben ongizateari, eta nola eragingo dion amaren eta aitaren arteko harremanari.
Baliteke bikoteak ez nahi izatea haurra bizi diren ingurunean haztea, eta beste batzuek, berriz, haurrari saihestu nahi dizkiote haurdunaldiaren aurretik (edo baita haurdunaldian zehar ere) drogak edo alkohola kontsumitzeagatik izan ditzakeen akats fisikoak. Badira, halaber, guraso izateko prest ez daudenak, gazteegiak, prestatu gabeak edo beste hainbat arrazoirengatik ezgai direla sentitzen dutelako.
Antisorgailuen hutsegitea
Guttmacher Institute erakundeak jakinarazi duenez, sexu-harremanak izan dituzten eta hamabost eta berrogeita lau urte bitarteko Ipar Amerikako emakumeen ia ehuneko ehunek gutxienez antisorgailu-metodo bat erabili dute. Gainera, haietatik ehuneko hirurogei inguruk oraindik ere erabiltzen dute bat.
Ugalkortasun-adinean dauden emakumeen artean, antisorgailu-metodo ohikoenak erraz itzul daitezkeenak dira, eta horien artean nagusi dira pilula antisorgailua, umetoki barneko gailua (IUD) eta gizonezkoen preserbatiboa. Adina, faktore sozioekonomikoak eta ezkonduta egon diren edo dagoeneko seme-alabarik izan duten ala ez dira antisorgailua aukeratzeko faktore erabakigarriak.
Erabilera perfektuarekin ere, antisorgailu-metodoek huts egiteko aukera dute; zenbait metodok askoz arrisku handiagoa dute planifikatu gabeko haurdunaldia eragiteko, hala nola koitoa eteteak edo erritmo-metodoak. Gailu edo botika batean oinarritzen direnen artean, belakiek, espermizidek, gizonezkoen preserbatiboek eta umetoki-lepoko txanoek izan ohi dute planifikatu gabeko haurdunaldien tasarik handiena - bai gomendatutako erabilera-jarraibideak zorrotz betetzean, bai batez besteko erabileran. Pilula antisorgailuak, aldiz, urtean 100 emakumetik 1i baino gutxiagori egiten dio huts erabilera perfektuarekin, eta 100etik 7 ingururi erabilera arruntarekin, pilulak ahazten direnean edo berandu hartzen direnean.
Kontuan izan badirela metodo kirurgikoak ernalketa saihesteko ia - baina ez erabat - hutsezinak direnak; tronpa-lotura eta basektomia dira.
Nahi gabeko haurdunaldia saihesteko metodo hutsezin bakarra abstinentzia da. Teknika hau erabiltzeak ez du esan nahi bikote batek ezin duenik beste estimulazio atsegin mota batzuez gozatu. Asko daude: masturbazioa, masaje sentsuala, sexu-masajea (adib. eskuzko masturbazioa edo baginako hatz-estimulazioa) edo sexu-jostailuak erabiltzea.
Ahozko sexua beste metodo bikain bat da bikotekideari plazera emateko haurdunaldiaren arriskurik gabe, baina kontuan hartzeko beste ondorio batzuk ere baditu, batez ere sexu-transmisiozko gaixotasunak. Cunnilingusaren eta/edo fellatioaren bidez kutsa daitezkeen STD/STI ohikoenak hauek dira: herpes simplex birusa, giza papilomaren birusa (HPV), gonorrea, klamidia eta sifilia.
Zer egin planifikatu gabeko haurdunaldi baten aurrean
Biharamuneko pilula da emakume batek haurdunaldiaren aurka duen berehalako defentsa. Sexu-harremanaren ondoren ahalik eta lasterren hartu behar da, ahal bada hirurogeita hamabi orduko epean (mota batzuek bost egunera arte funtzionatzen dute), batez ere obulazioa atzeratuz jarduten baitu. Larrialdiko antisorgailutzat hartzen da, eta ez dago ohiko erabilerarako pentsatuta; herrialde askotan, AEB barne, farmazietan saltzen da errezetarik gabe. Kontuan izan albo-ondorio mingarriak izan ditzakeela.
Ernalketa gertatu ondoren, emakume batek aukera batzuk ditu haurdunaldiarekin nola jarraitu erabakitzeko. Guztiek dituzte beren arriskuak, baita epe laburreko eta luzeko ondorioak ere. Bide bat fetua haurdunaldiaren amaierara arte eramatea eta haurrarekin geratzea da, edo adopziorako ematea. Bestela, fetua edo enbrioia umetokitik nahita kentzeari abortua deritzo. AEBn nahi gabeko haurdunaldietatik hamarretik lau inguru horrela amaitzen dira, gehienetan botikekin edo prozedura kirurgiko batekin. "The Gynecological Sourcebook" (2003) liburuaren arabera, emakumeen ehuneko berrogeita hiru inguruk gutxienez abortu eragin bat izan dute berrogeita bost urte bete orduko. (Benetan 'aukera' bat ez bada ere, badira kausa naturalak edo haurdunaldiko konplikazioak ere abortu espontaneoa eragin dezaketenak, haurdunaldi-galera bezala ezagutzen dena. Haurdunaldiaren hasierako faseetan gerta daiteke, normalean ernalketaren ondorengo lehen hiru hilabeteetan.)
Galdetu zure medikuaren kontsultan, zure inguruko familia-plangintzako klinikan edo interneten informazio gehiago eta tokiko baliabideak lortzeko, planifikatu gabeko haurdunaldi bat nola saihestu edo hari nola aurre egin jakiteko.
Azken gogoeta
Sexualki aktibo izatea aukeratzen dutenek jakin behar dute haurdun geratzeko arriskua dutela, antisorgailuak erabili arren ere. Pertsona batek haurrik izan nahi ez duenean, are garrantzitsuagoa da arriskua murrizten duten neurriak hartzea. Ikasi haurdun geratzeko probabilitateak nola funtzionatzen duten, egin sexu segurua (edo abstinentzia), eta pentsatu antisorgailu-metodo bikoitzak erabiltzea, adibidez pilula eta preserbatiboa batera erabiltzea.
