Излегување од плакарот
Неподготвеноста да се открие сопствената сексуална ориентација или родов идентитет како лезбејка, геј, бисексуална или трансродова личност (ЛГБТ) често се нарекува "да се биде во плакарот". Во општествата што сѐ уште ги стигматизираат истополовите односи, некои луѓе чувствуваат притисок да се ограничат на сексуално однесување што е во согласност со општествените норми. Други можеби ќе одлучат да прикажат лажна слика за својата сексуална ориентација, во зависност од тоа дали својата непосредна општествена средина ја доживуваат како прифаќачка или нетолерантна. Во исклучително традиционалните општества, луѓето често се под силен општествен притисок да стапат во брак и да имаат деца, без оглед на сексуалната ориентација што ја посакуваат.
Изразот ‘излегување’ или ‘излегување од плакарот’ значи дека личноста одлучува на семејството и пријателите да им ја открие својата алтернативна сексуална ориентација или родов идентитет. За некои овој процес е тежок, а исходот проблематичен, додека други можеби пријатно ќе се изненадат кога ќе откријат дека нивната ориентација веќе тивко се претпоставувала и/или прифаќала.
Излегувањето од плакарот пред семејството и пријателите може да биде еден од најзначајните моменти во животот на една личност. Тоа е длабоко лична одлука да зборуваш отворено за тоа кој си - и пред себеси и пред другите околу тебе. Во зависност од индивидуалните околности, секоја личност ќе се соочи со предизвикот да биде искрена на малку поинаков начин. Можеби е тешко со сигурност да се предвиди каква ќе биде реакцијата; таа може да биде што било, од безусловно прифаќање до целосно отфрлање. Понекогаш на личноста што ја прима веста можеби ѝ треба само малку време за да ја сфати и прифати новата информација.
Тешкотиите при излегувањето од плакарот
Според Американското психолошко здружение, истражувачите откриле дека негативните општествени ставови кон одредена сексуална ориентација “не се засноваат на вистинско искуство, туку на стереотипи и дезинформации”. Во светлината на овој факт, личноста на која ѝ се кажува можеби никогаш досега не знаела дека некој до кого ѝ е грижа е ЛГБТ. Толку голема отвореност и искреност може да изгледаат како голем притисок, но лошите страни на криењето на вистината можат да бидат уште потешко бреме.
Идентитетот на луѓето историски бил силно поврзан со родот; и покрај појавата на поголема толеранција во модерната култура, родовите стереотипи и очекувања се длабоко вкоренети. Ако склоностите на една личност се надвор од она што традиционално се очекува, семејството или врсниците можат да го обесхрабруваат или отфрлаат нејзиното однесување поради кој било број предрасуди или стравови, вклучително и стравот (кај родителите) дека сексуалната ориентација на нивното дете на некој начин лошо се одразува врз семејството од кое потекнува. Таквите стравови можат да доведат до изолирање, дискриминација, насилство, осудување, несакано внимание и шпекулации.
Во секој случај, исчекувањето на излегувањето од плакарот може да предизвика екстремна емоционална и психолошка агонија, особено ако семејството или општественото опкружување имаат ограничено разбирање за алтернативната сексуалност. Освен тоа, личноста може да доживее срам или стигма ако нејзината сексуална ориентација не е норма во заедницата, како што обично е случај. Друг ризик што треба да се земе предвид е дека односите може трајно да се променат, дури и до тој степен што личноста повеќе нема да добива финансиска или емоционална поддршка.
Личноста што размислува за излегување од плакарот мора да биде подготвена на различни реакции или на одредени промени во своето општествено опкружување. Со новите околности ќе се справи полесно ако однапред изгради силна мрежа на поддршка, како група за поддршка или мрежа од сочувствителни пријатели. Помага и воспоставувањето личен режим што поттикнува грижа за себе и љубов кон себе, за да може, кога ќе излезе од плакарот, да се чувствува добро во својата кожа и да ужива во работите што најмногу ги цени.
Кои се придобивките од излегувањето од плакарот?
И покрај стравот на една личност да им дозволи на другите да навлезат во нејзиниот приватен живот, излегувањето од плакарот може да се покаже како позитивен и ослободувачки настан. Криењето на нешто толку значајно за сопствениот идентитет може постепено да ја нагризува самодовербата и да создаде услови за затегнати или неисполнети односи. Отвореноста за себеси е дефинитивен чин на самоприфаќање; затоа таа може да го зацврсти чувството за себе и повторно да ја потврди стабилноста во сопствената сексуална склоност.
Излегувањето од плакарот помага да се урнат бариерите. Луѓето што одлучуваат да го прифатат тоа што се, ги предизвикуваат стереотипите и очекувањата на другите. Тие помагаат и да се разбијат митовите што другите ги имаат за тоа кои се ЛГБТ луѓето или како живеат. Излегувањето од плакарот им олеснува на оние што сѐ уште се во плакарот да тргнат по стапките на другите. Тоа создава и услови за поврзување со поширока заедница на луѓе со слични погледи или за поттикнување на нејзиното создавање.
Модели на развој на идентитетот
Бидејќи е веројатно дека ќе постои разлика помеѓу тоа како личноста што излегува од плакарот ја гледа својата сексуална склоност и тоа како ја гледа општеството, таа мора да помине низ процес за да ги усогласи овие два погледа. Се појавиле голем број теории што го илустрираат процесот на излегување од плакарот. Едно многу познато толкување го развила Вивиен Кас во 1979 година. Таа користела шест фази на развој на идентитетот за да го објасни процесот низ кој минуваат луѓето со алтернативна сексуалност додека откриваат и на крајот стекнуваат поинаков сексуален идентитет. Фазите се следниве...
Збунетост во идентитетот - Кога личноста почнува да има нехетеросексуални мисли и за првпат ја разгледува можноста да е геј итн. Може да доживее сѐ, од негирање до прифаќање.
Споредување на идентитетот - Оваа фаза се фокусира на тоа личноста да ја прифати својата сексуална ориентација и да се справи со нејзините општествени последици. За да се избегне отуѓувањето и да се надмине овој чекор, потребно е да се развијат нови очекувања и дефиниции за сопствениот живот.
Толерирање на идентитетот - За да ја надмине изолацијата што доаѓа со првичното определување на себеси како ‘алтернативна’ личност, личноста ќе бара контакт со други од ЛГБТ културата за да добие поддршка и идентификација. Барајќи заедница што ја поддржува, личноста развива посилно чувство за себе и сфаќа дека нејзината ориентација не ги ограничува нејзините можности.
Прифаќање на идентитетот - Луѓето почнуваат да се идентификуваат како геј, лезбејки итн., наместо само да го толерираат тоа. Во ограничени општествени ситуации, можат да го откријат својот идентитет како нешто различно од хетеросексуалниот. Исто така, ги зацврстуваат своите новостекнати општествени конструкти и продолжуваат да се ослободуваат од општествените норми.
Гордост со идентитетот - Овој чекор вклучува сѐ поголемо навлегување во ЛГБТ културата и силна желба да се открие сопствената сексуална ориентација. Во оваа фаза постои можност за хетеросексизам, како и за незадоволство кон општеството во целина, ако личноста доживеала негативност или отуѓување.
Синтеза на идентитетот - Како последен чекор во развојот на идентитетот, личноста го интегрира сексуалниот идентитет со сите други аспекти на себеси. Во суштина, тоа што е геј, лезбејка итн. станува една карактеристика на нејзиното ново јас, наместо да го зафаќа целиот нејзин идентитет.
Една од главните критики на овој модел е дека е линеарно конструиран, па затоа изгледа дека луѓето минуваат низ фазите последователно, една по една. Се разбира, искуството со излегување од плакарот нема кај сите да го следи овој модел, бидејќи луѓето може да се враќаат напред-назад меѓу одредени чекори или целосно да ги прескокнат. Освен тоа, од неговото настанување во 1979 година има многу општествени и политички промени што го олесниле патот кон тоа да се биде добро прилагодена личност со каква било сексуална ориентација.
Совети за излегување од плакарот
Нема правилни или погрешни начини да се излезе од плакарот. Од самата личност зависи да избере кога, пред кого и како ќе ја открие својата сексуална ориентација. Со тоа речено, ако размислуваш за излегување од плакарот, еве неколку совети што можеби ќе ти помогнат на патот.
Имај план - Кога размислуваш за луѓето на кои сакаш да им се довериш, може да биде корисно да се сетиш на нивните реакции на идеи поврзани со ЛГБТ. Ако не можеш да се сетиш на ништо што покажува какво е нивното мислење, спонтано отвори ја темата во следниот разговор и види како ќе реагираат. Нивната реакција веројатно ќе ти даде насока како да се подготвиш да излезеш од плакарот пред нив.
Информирај се - Би било корисно да се вооружиш со многу информации за ЛГБТ прашањата. Како подготовка, смисли начини да одговориш на најчестите очекувани прашања што може да ги постават помалку информираните луѓе и поткрепи ги одговорите со истражувања засновани на докази или со историски податоци. Можеби ќе сакаш да имаш брошури, наслови на книги и веб-страници што ќе им ги препорачаш.
Управувај со своите очекувања - Некои луѓе можеби никогаш не познавале ЛГБТ личност, или нивните однапред создадени претстави се длабоко вкоренети. Најдобро е да не поставуваш очекувања за ничија реакција. Можеби ќе им треба време да те видат во ова ново светло. Имај трпение со нив; можеби ќе сакаш дури и да им дадеш малку време и простор да ја сварат информацијата.
Вистинскиот момент - Наоѓањето на вистинската прилика за излегување од плакарот може да потрае, бидејќи на крајот треба да ти биде удобно да ѝ се довериш на личноста во тој момент. Запомни дека не мора веднаш да излезеш од плакарот пред сите. Можеби најпрво (или само) ќе го откриеш својот идентитет пред блиските пријатели и семејството.
Изрази ги своите чувства - Еден од најдобрите начини да ја изразиш оваа своја страна е искреноста во чувствата и сигурноста во своите убедувања. Направи го тоа на начин што го почитува тоа кој навистина си, а истовремено ги почитува и чувствата на другите.
Национален ден на излегувањето од плакарот - 11 октомври (12 октомври во Обединетото Кралство)
Националниот ден на излегувањето од плакарот, кој се одбележува како меѓународен ден за подигање на свеста, им оддава почит на луѓето од сите сексуални ориентации и го поддржува нивното право да живеат отворено и достоинствено. Тој исто така промовира отворена дискусија за лезбејските, геј, бисексуалните и трансродовите прашања на јавен форум, со што нивното движење го изнесува пред очите на широката јавност.
Датумот на денот го одбележува Вториот национален марш на Вашингтон во 1987 година, кога половина милион лезбејки, геј, бисексуални и трансродови луѓе, како и оние што ги поддржуваат, организираа огромен политички собир во Вашингтон, Д.Ц., барајќи еднаквост, заштита на нивните граѓански права и промена на владината политика.
Завршни мисли
Процесот на излегување од плакарот може да биде застрашувачки. Но запомни, излегувањето од плакарот не е за да им угодиш на другите, туку за да бидеш најавтентичната верзија на себеси. Искреноста за тоа кој навистина си нема секогаш да ги исполни очекувањата на другите луѓе или да наиде на нивно одобрување, но може да биде многу ослободувачко повеќе да не мораш да го носиш товарот на тајноста!