Eerste inwendig onderzoek
Als vrouwen hebben we specifieke behoeften in de gezondheidszorg - vooral voor onze voortplantingsorganen. Tijdens de puberteit, en bij voorkeur voordat we seksueel actief worden, is een eerste bezoek aan een gynaecoloog om over seksuele gezondheid te praten een goed idee; een inwendig onderzoek is meestal pas nodig als je in de twintig bent, tenzij je klachten hebt. Vanaf je 21e wordt er elke drie jaar een uitstrijkje gemaakt (of vanaf 25 of 30 elke vijf jaar een HPV-test), met een inwendig onderzoek als daar een reden voor is. Omdat onze geslachtsorganen inwendig liggen en grotendeels aan het zicht en de tast onttrokken zijn, kunnen er allerlei aandoeningen ontstaan zonder duidelijke symptomen. Zelfs ziekten die voor mannen weinig gevaar opleveren, maar wel heel merkbaar zijn, kunnen verwoestende gevolgen hebben voor ons lichaam. Je mannelijke vriend met de druiper (gonorroe) merkt het misschien vrijwel meteen - het kan vreselijk branden bij het plassen - maar sommige jongens hebben helemaal geen klachten. Bij ons kan deze veelvoorkomende ziekte tot onvruchtbaarheid leiden voordat er ook maar één symptoom te zien is. We moeten regelmatig onderzocht worden, vooral vanaf het begin van onze seksuele activiteit, en de rest van ons leven.
We wachten allemaal op ons eerste gynaecologische onderzoek en zien er meestal tegen op - het inwendige onderzoek, het bekkenonderzoek. Als je dit nog niet hebt meegemaakt, zegt het feit dat je deze website bezoekt al dat het misschien tijd wordt. Meestal is het pas nodig als je in de twintig bent, tenzij je klachten of zorgen hebt, en seksueel actief worden betekent op zich nog niet dat je er een nodig hebt. Als je pijn hebt of andere klachten - heel zware menstruaties, onaangenaam ruikende afscheiding, uitblijven van de menstruatie - moet het eerder gebeuren. Dus, wat gebeurt er als je voor je eerste onderzoek gaat?
Het is eigenlijk heel eenvoudig, doet meestal geen pijn (al kun je even wat ongemak voelen) en duurt maar zo'n tien minuten. Het grootste deel van de tijd bij de arts ben je eigenlijk aan het praten. Elke arts pakt dit onderzoek op een eigen manier aan, maar ze bereiken allemaal hetzelfde. Ik spreek hier als arts: bij mijn onderzoeken draait het minstens zo veel om voorlichting als om al het andere. De verpleegkundige brengt je naar een onderzoekskamer en geeft je een schort, terwijl ik je moeder vertel dat ze er niet bij zal zijn. Als je oud genoeg bent voor een inwendig onderzoek, verdien je privacy, net als elke andere vrouw. Sommige artsen zijn het niet eens met deze aanpak, maar je hebt het recht om privacy te vragen en dat hoort gerespecteerd te worden.
We beginnen met een gesprek over hoe je je voelt over je gezondheid en, vooral, hoe je ontwikkeling verloopt. Hoe lang zijn je borsten al aan het groeien, hoe lang ben je al ongesteld? Hoe vaak, hoe regelmatig en hoe lang ben je ongesteld? Gebruik je tampons of maandverband en heb je enig idee wat een menstruatiecup is? Heb je irritatie, pijn of afscheiding uit je vagina? Meestal begin ik het onderzoek bij de borsten. Je ligt plat op je rug terwijl er op je borsten, flanken en oksels wordt gedrukt. Daarna, als je rechtop zit, laat ik je zien hoe je zelfonderzoek doet. Onlangs zijn er onderzoeken gepubliceerd die aangeven dat zelfonderzoek van de borsten weinig verschil maakt.
Statistisch gezien kan dat kloppen, maar het blijft een feit dat sommige vrouwen zelf als eerste knobbeltjes ontdekken, waardoor behandeling mogelijk is voordat het te ernstig wordt. De meeste knobbeltjes in de borst zijn goedaardig, maar je moet weten dat ze er zijn. Dit benadrukt ook je verantwoordelijkheid voor je eigen zorg. Je moet je op je gemak voelen bij het verzorgen van je eigen lichaam, want je gaat er lang in wonen. En je hebt nog zo'n 350 menstruaties voor de boeg die wat zelfzorg vragen.
Dan weer op je rug. Ik begin onderaan de ribbenkast en druk stevig vanuit verschillende hoeken, helemaal naar beneden tot aan de mons veneris (de schaamstreek). Eigenlijk zoek ik informatie over veel organen en aandoeningen die niets met voortplanting te maken hebben. Zit alles op zijn plek? Is het zo stevig als het hoort? Daarna trek je je knieën op en spreid je je benen. Tenzij er iets anders wordt ontdekt, laat ik je bij dit eerste onderzoek de beensteunen niet gebruiken. We kunnen zonder die steunen te weten komen wat we moeten weten, en je krijgt in je leven nog genoeg oefening in de beensteunen. Misschien leg ik een klein kussen onder je heupen. Dan worden je schaamlippen gespreid voor een visueel onderzoek.
Is alles aanwezig? Lijkt de clitoris overmatig ontwikkeld? Heeft alles de juiste kleur en grootte? Dit visuele onderzoek loopt helemaal door tot voorbij je anus. Er wordt ook wat gedrukt langs de zijkanten van de vulva (de uitwendige geslachtsdelen). Ik gebruik de beensteunen alleen als de vrouw me vertelt dat ze seksueel actief is geworden. Dan gebruik ik een speculum en maak ik een uitstrijkje om de cellen rond de baarmoederhals te controleren. Als ik geen reden heb om aan te nemen dat je seksueel actief bent, zul je het gevreesde speculum nooit zien of voelen.
Sommige artsen laten je kiezen of het inwendige deel van het onderzoek via de endeldarm of via de vagina gebeurt. Ik geef om een paar redenen sterk de voorkeur aan vaginaal, maar jij mag kiezen waar ik mijn vinger inbreng. Via de wanden van de endeldarm lijkt een deel van het onderzoek "op de tast" minder nauwkeurig. Met een ingebrachte vinger druk ik opnieuw stevig op delen van je onderbuik. Vooral om te controleren of alles op de juiste plek zit en om vast te stellen of er pijn ontstaat. Dat kan verder onderzoek nodig maken. Je kunt wat ongemak voelen als ik je baarmoederhals onderzoek en, af en toe, een scherpe maar korte pijn als ik tegen een eierstok stoot.
Een ander voordeel van de vaginale aanpak is dat ik kan zien of je maagdenvlies abnormaal stevig is. Ik trek geen conclusies uit het ontbreken van een maagdenvlies. Tampons, sport, fietsen of paardrijden en masturbatie kunnen het allemaal oprekken, en veel maagdenvliezen zijn van zichzelf al dun of rekbaar. Als je maagdenvlies ongewoon dik is of tampons tegenhoudt, kunnen we bespreken of een kleine ingreep nodig is. Dit is een klein sneetje met een scalpel dat aanvoelt als een speldenprik en tien seconden duurt. In het ergste geval wil je, nadat er wat ontsmettingsmiddel op is gedaan (dat brandt een beetje), een paar uur een inlegkruisje dragen. Die heb ik voor je klaarliggen.
Daarna praten we over wat ik heb gezien, over het belang van hygiëne en over de risico's van seks. Je verlaat de praktijk met de hele verzameling folders van de NHS en Planned Parenthood - soa's, anticonceptie, menstruatieklachten, seksuele respons, en die bespreken we zo uitgebreid als je wilt.