Wyjście z szafy
Niechęć do ujawnienia swojej orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej jako osoby lesbijskiej, gejowskiej, biseksualnej lub transpłciowej (LGBT) bywa nazywana "byciem w szafie". W społeczeństwach, które wciąż piętnują relacje osób tej samej płci, część osób czuje presję, by ograniczać się do zachowań seksualnych zgodnych z normami społecznymi. Inne osoby decydują się przedstawiać fałszywy obraz swojej orientacji seksualnej, zależnie od tego, czy postrzegają swoje najbliższe otoczenie społeczne jako akceptujące, czy nietolerancyjne. W społeczeństwach wyjątkowo tradycyjnych ludzie często podlegają silnej presji społecznej, by wziąć ślub i mieć dzieci, niezależnie od pożądanej orientacji seksualnej.
Określenie ‘coming out’ lub ‘wyjście z szafy’ oznacza, że dana osoba decyduje się ujawnić rodzinie i bliskim osobom swoją alternatywną orientację seksualną lub tożsamość płciową. Dla jednych ten proces jest trudny, a jego skutki kłopotliwe, inne osoby zaś bywają mile zaskoczone, gdy odkrywają, że ich orientacja była już po cichu podejrzewana i/lub akceptowana.
Coming out przed rodziną i bliskimi osobami bywa jednym z najbardziej przełomowych momentów w życiu. To głęboko osobista decyzja, by otwarcie mówić o tym, kim się jest - zarówno przed sobą, jak i przed otoczeniem. W zależności od indywidualnych okoliczności każda osoba radzi sobie z wyzwaniem szczerości nieco inaczej. Trudno z góry przewidzieć reakcję; może ona sięgać od bezwarunkowej akceptacji po całkowite odrzucenie. Czasami osoba, która to słyszy, potrzebuje po prostu trochę czasu, by zrozumieć i przyjąć tę nową informację.
Trudności związane z coming outem
Według American Psychological Association z badań wynika, że negatywne postawy społeczne wobec danej orientacji seksualnej “nie opierają się na rzeczywistym doświadczeniu, lecz na stereotypach i dezinformacji”. W świetle tego faktu osoba, która słyszy czyjś coming out, mogła nigdy wcześniej nie wiedzieć, że ktoś, na kim jej zależy, jest LGBT. Taka otwartość i szczerość mogą wydawać się ogromnym wymaganiem, ale ukrywanie prawdy bywa ciężarem jeszcze większym.
Tożsamość ludzi od zawsze była silnie powiązana z płcią; mimo rosnącej tolerancji we współczesnej kulturze stereotypy i oczekiwania związane z płcią pozostają głęboko zakorzenione. Jeśli preferencje danej osoby wykraczają poza to, czego tradycyjnie się oczekuje, jej zachowanie może być zniechęcane lub odrzucane przez rodzinę albo otoczenie z powodu najróżniejszych uprzedzeń lub lęków, w tym (u rodziców) obawy, że orientacja seksualna ich dziecka w jakiś sposób źle świadczy o rodzinie pochodzenia. Takie lęki mogą prowadzić do wykluczenia, dyskryminacji, przemocy, oceniania, niechcianego zainteresowania i domysłów.
W każdym razie samo oczekiwanie na coming out może wywoływać skrajne cierpienie emocjonalne i psychiczne, zwłaszcza gdy rodzina lub krąg społeczny mają ograniczoną wiedzę o alternatywnych seksualnościach. Do tego dochodzi wstyd lub napiętnowanie, które można odczuwać, gdy własna orientacja seksualna nie jest normą w danej społeczności, a tak bywa zazwyczaj. Kolejnym ryzykiem, które warto wziąć pod uwagę, jest to, że relacje mogą zmienić się na stałe, nawet do tego stopnia, że ta osoba przestanie otrzymywać wsparcie finansowe lub emocjonalne.
Osoba, która rozważa coming out, musi być przygotowana na różne reakcje albo na pewne przetasowania w swoim kręgu społecznym. Łatwiej będzie poradzić sobie z nową sytuacją, jeśli wcześniej zbuduje się mocną sieć wsparcia, na przykład grupę wsparcia albo krąg wyrozumiałych bliskich osób. Pomaga też wprowadzić własną rutynę, która sprzyja dbaniu o siebie i miłości własnej, tak aby w chwili wyjścia z szafy czuć się ze sobą dobrze i czerpać radość z tego, co się najbardziej ceni.
Jakie są korzyści z coming outu?
Mimo obaw przed dopuszczeniem innych osób do swojego życia prywatnego coming out może okazać się wydarzeniem pozytywnym i wyzwalającym. Ukrywanie czegoś tak istotnego dla własnej tożsamości potrafi podkopywać poczucie własnej wartości i przygotowywać grunt pod napięte lub niesatysfakcjonujące relacje. Otwarte mówienie o sobie to jednoznaczny akt akceptacji siebie; może więc umocnić poczucie tożsamości i utwierdzić zakorzenienie we własnych preferencjach seksualnych.
Coming out pomaga przełamywać bariery. Osoby, które decydują się przyjąć to, kim są, podważają cudze stereotypy i oczekiwania. Pomagają też obalać mity na temat tego, kim są osoby LGBT i jak żyją. Coming out sprawia, że osobom wciąż pozostającym w szafie łatwiej jest pójść tą samą drogą. Otwiera też możliwość nawiązania kontaktu z szerszą społecznością osób o podobnych doświadczeniach albo stworzenia takiej społeczności.
Modele rozwoju tożsamości
Ponieważ prawdopodobnie istnieje rozbieżność między tym, jak siebie postrzega osoba dokonująca coming outu, a tym, jak jej preferencje seksualne postrzega społeczeństwo, musi ona przejść przez proces uzgadniania tych dwóch spojrzeń. Powstało wiele teorii opisujących proces coming outu. Jedno z najbardziej uznanych ujęć opracowała w 1979 roku Vivienne Cass. Wykorzystała sześć etapów rozwoju tożsamości, by wyjaśnić proces, przez który przechodzą osoby o alternatywnej seksualności, odkrywając i ostatecznie przyjmując inną tożsamość seksualną. Etapy są następujące...
Zamęt tożsamościowy - Moment, w którym osoba zaczyna mieć nieheteroseksualne myśli i po raz pierwszy bierze pod uwagę możliwość bycia gejem itd. Może przechodzić przez wszystko, od zaprzeczenia po akceptację.
Porównywanie tożsamości - Ten etap koncentruje się na tym, że osoba akceptuje swoją orientację seksualną i mierzy się z jej społecznymi konsekwencjami. Aby uniknąć wyobcowania i pokonać ten etap, trzeba wypracować nowe oczekiwania i nowe definicje własnego życia.
Tolerowanie tożsamości - Aby przezwyciężyć izolację, która towarzyszy pierwszemu określeniu siebie jako osoby ‘alternatywnej’, osoba ta szuka kontaktu z innymi ludźmi z kultury LGBT, by uzyskać wsparcie i poczucie przynależności. Szukając wspierającej społeczności, ludzie budują silniejsze poczucie tożsamości i uczą się, że ich orientacja nie ogranicza ich możliwości.
Akceptacja tożsamości - Ludzie zaczynają określać siebie jako gejów, lesbijki itd, zamiast jedynie to tolerować. W ograniczonych sytuacjach społecznych mogą ujawniać tożsamość inną niż heteroseksualna. Wzmacniają też nowo nabyte konstrukty społeczne i dalej odpuszczają normy społeczne.
Duma z tożsamości - Ten etap wiąże się z coraz głębszym zanurzeniem w kulturze LGBT i silnym pragnieniem ujawnienia swojej orientacji seksualnej. Na tym etapie pojawia się możliwość heteroseksizmu, a także rozgoryczenia wobec całego społeczeństwa, jeśli dana osoba doświadczyła wrogości lub wyobcowania.
Synteza tożsamości - Jako ostatni etap rozwoju tożsamości osoba łączy tożsamość seksualną ze wszystkimi innymi aspektami siebie. Bycie gejem, lesbijką itd. staje się w gruncie rzeczy jedną z cech nowego ja, zamiast pochłaniać całą tożsamość.
Jednym z głównych zarzutów wobec tego modelu jest jego liniowa konstrukcja: wygląda przez to, że ludzie przechodzą przez etapy po kolei, jeden po drugim. Rzecz jasna nie każde doświadczenie coming outu przebiega zgodnie z tym modelem, bo można wracać do pewnych etapów albo pomijać je całkowicie. Poza tym od jego powstania w 1979 roku zaszło wiele zmian społecznych i politycznych, które ułatwiły drogę do bycia dobrze przystosowaną osobą o dowolnej orientacji seksualnej.
Wskazówki dotyczące coming outu
Nie ma dobrych ani złych sposobów na wyjście z szafy. To każda osoba sama decyduje, kiedy, komu i jak ujawnia swoją orientację seksualną. Mimo to, jeśli zastanawiasz się nad coming outem, oto kilka wskazówek, które mogą ci pomóc po drodze.
Miej plan - Gdy zastanawiasz się, komu chcesz się zwierzyć, warto przypomnieć sobie, jak te osoby reagowały na tematy związane z LGBT. Jeśli nie pamiętasz żadnych śladów ich poglądów, mimochodem porusz ten temat przy następnej rozmowie i zobacz, jak zareagują. Ich reakcja prawdopodobnie podpowie ci, jak przygotować się do coming outu przed nimi.
Zdobądź wiedzę - Warto uzbroić się w solidną wiedzę na temat spraw LGBT. W ramach przygotowań wymyśl sposoby odpowiadania na najczęstsze pytania, jakie mogą zadać osoby słabiej zorientowane, i poprzyj je badaniami opartymi na dowodach lub danymi historycznymi. Możesz też przygotować broszury, tytuły książek i strony internetowe, które im polecisz.
Zapanuj nad oczekiwaniami - Niektóre osoby mogły nigdy nie poznać nikogo LGBT albo mają głęboko zakorzenione uprzedzenia. Najlepiej nie przywiązywać się do oczekiwań co do czyjejś reakcji. Zobaczenie cię w tym nowym świetle może im zająć trochę czasu. Przygotuj się na cierpliwość wobec nich; możesz nawet dać im trochę czasu i przestrzeni, żeby przyswoiły tę informację.
Wyczucie czasu - Znalezienie właściwej okazji na coming out może trochę potrwać, bo ostatecznie musisz czuć się swobodnie, zwierzając się komuś w danej chwili. Pamiętaj, że nie musisz od razu ujawniać się wszystkim. Może się zdarzyć, że swoją tożsamość odsłonisz najpierw (albo wyłącznie) przed bliskimi osobami i rodziną.
Wyrażaj swoje uczucia - Jednym z najlepszych sposobów wyrażenia tej strony siebie jest szczerość wobec własnych uczuć i pewność własnych przekonań. Zrób to w sposób, który oddaje szacunek temu, kim naprawdę jesteś, i jednocześnie szanuje uczucia innych.
National Coming Out Day - 11 października (12 października w Wielkiej Brytanii)
Obchodzony jako międzynarodowy dzień świadomości, National Coming Out Day zachęca osoby o wszystkich orientacjach seksualnych do życia otwarcie i z godnością. Promuje też otwartą dyskusję o sprawach lesbijek, gejów, osób biseksualnych i transpłciowych na publicznym forum, wyprowadzając tym samym ten ruch na światło dzienne.
Data upamiętnia drugi Narodowy Marsz na Waszyngton z 1987 roku, kiedy pół miliona lesbijek, gejów, osób biseksualnych i transpłciowych, a także osób je wspierających, zorganizowało ogromny wiec polityczny w Waszyngtonie D.C., domagając się równości, ochrony swoich praw obywatelskich i zmiany polityki rządu.
Na koniec
Proces coming outu potrafi onieśmielać. Pamiętaj jednak: w coming oucie nie chodzi o zadowalanie innych, tylko o bycie sobą w najpełniejszym sensie. Szczerość co do tego, kim naprawdę jesteś, nie zawsze spełni cudze oczekiwania ani zdobędzie cudzą aprobatę, ale zrzucenie ciężaru tajemnicy potrafi dawać ogromne poczucie wolności!