
Dalja nga dollapi
Ngurrimi për ta bërë të ditur orientimin seksual ose identitetin gjinor lezbik, gej, biseksual ose transgjinor (LGBT) shpesh quhet "të qenët në dollap". Në shoqëritë që ende i stigmatizojnë marrëdhëniet mes personave të të njëjtit seks, disa njerëz ndihen nën presion të kufizohen vetëm te sjellja seksuale që përputhet me normat shoqërore. Ka edhe njerëz që mund të zgjedhin të japin një pamje të rreme të orientimit të tyre seksual, në varësi të faktit nëse e perceptojnë mjedisin e tyre shoqëror të afërt si pranues apo jotolerant. Në shoqëritë jashtëzakonisht tradicionale, njerëzit shpesh janë nën presion të fortë shoqëror për t'u martuar dhe për të pasur fëmijë, pavarësisht orientimit seksual që ndjejnë.
Termi ‘dalje hapur’ ose ‘dalje nga dollapi’ do të thotë që një person zgjedh t'ua bëjë të ditur familjes dhe shoqërisë orientimin e vet seksual ose identitetin gjinor alternativ. Për disa, ky proces është i vështirë dhe pasojat problematike, ndërsa ka edhe njerëz që habiten këndshëm kur zbulojnë se orientimi i tyre ishte tashmë i dyshuar në heshtje dhe/ose i pranuar.
Dalja hapur para familjes dhe shoqërisë mund të jetë një nga momentet më monumentale në jetën e një personi. Është një vendim thellësisht personal të flasësh hapur për atë që je - si me veten, ashtu edhe me njerëzit përreth teje. Në varësi të rrethanave individuale, sfida e sinqeritetit është diçka që çdo person do ta përballojë disi ndryshe. Mund të jetë e vështirë të parashikosh me siguri se çfarë reagimi do të ketë; mund të shkojë nga pranimi i pakushtëzuar deri te refuzimi i plotë. Ndonjëherë, personi që e merr lajmin mund të ketë nevojë thjesht për pak kohë për ta kuptuar dhe pranuar informacionin e ri.
Vështirësitë e daljes hapur
Sipas American Psychological Association (Shoqata Amerikane e Psikologjisë), ekipet kërkimore kanë zbuluar se qëndrimet negative të shoqërisë ndaj një orientimi të caktuar seksual “nuk bazohen në përvojë reale, por në stereotipe dhe dezinformim”. Në dritën e këtij fakti, personi të cilit i tregohet mund të mos e ketë ditur kurrë më parë që dikush që e do është LGBT. Mund të duket shumë presion të flasësh kaq hapur dhe me kaq sinqeritet, por anët negative të fshehjes së së vërtetës mund të jenë një barrë edhe më e rëndë.
Identiteti i njerëzve historikisht ka qenë i lidhur ngushtë me gjininë; pavarësisht shfaqjes së më shumë tolerance në kulturën moderne, stereotipat dhe pritshmëritë e bazuara te gjinia janë thellësisht të rrënjosura. Nëse preferencat e një personi dalin jashtë asaj që pritet tradicionalisht, kjo sjellje mund të dekurajohet ose të refuzohet nga familja ose shoqëria për shkak të paragjykimeve apo frikërave të shumta, përfshirë (te prindërit) frikën se orientimi seksual i fëmijës së tyre në një farë mënyre hedh dritë negative mbi familjen e origjinës. Këto frikëra mund të çojnë në përjashtim shoqëror, diskriminim, dhunë, gjykim, vëmendje të padëshiruar dhe hamendësime.
Sidoqoftë, pritja e daljes hapur mund të shkaktojë ankth të jashtëzakonshëm emocional dhe psikologjik, sidomos nëse familja ose rrethi shoqëror ka një kuptim të kufizuar të seksualitetit alternativ. Për më tepër, mund të përjetohet turp ose stigmë nëse orientimi seksual i personit nuk është norma e komunitetit, siç ndodh zakonisht. Një rrezik tjetër që duhet marrë parasysh është se marrëdhëniet mund të ndryshojnë përgjithmonë, deri në atë pikë sa personi të mos mbështetet më financiarisht ose emocionalisht.
Kush mendon të dalë hapur duhet të përgatitet për reagime të përziera ose për disa ndryshime në rrethin shoqëror. Këto rrethana të reja përballohen më lehtë nëse krijohet paraprakisht një rrjet i fortë mbështetjeje, si një grup mbështetës ose një rreth shoqëror plot dhembshuri. Ndihmon gjithashtu të vendoset një regjim personal që nxit kujdesin dhe dashurinë për veten, në mënyrë që, kur të dalë nga dollapi, personi të ndihet mirë me veten dhe të kënaqet duke bërë gjërat që çmon më shumë.
Cilat janë përfitimet e daljes hapur?
Pavarësisht frikës që mund të ketë dikush për t'u treguar njerëzve të tjerë jetën e vet private, dalja hapur mund të rezultojë një ngjarje pozitive dhe çliruese. Fshehja e diçkaje kaq të rëndësishme për identitetin mund ta gërryejë vetëvlerësimin dhe të hapë rrugën për marrëdhënie të tensionuara ose që nuk të plotësojnë. Të folurit hapur për veten është një akt vendimtar i pranimit të vetes; prandaj mund ta forcojë ndjenjën e vetes dhe ta ripohojë qëndrueshmërinë në preferencën e vet seksuale.
Dalja hapur ndihmon në thyerjen e barrierave. Njerëzit që zgjedhin ta pranojnë veten ashtu siç janë sfidojnë stereotipat dhe pritshmëritë e njerëzve të tjerë. Ndihmojnë gjithashtu të hidhen poshtë mitet që kanë njerëzit e tjerë për atë se kush janë personat LGBT ose si e jetojnë jetën. Dalja hapur ia lehtëson kujtdo që është ende në dollap ndjekjen e gjurmëve të njerëzve të tjerë. Ajo hap gjithashtu rrugën për t'u lidhur me një komunitet më të gjerë personash me mendësi të ngjashme, ose për të ndihmuar në krijimin e një komuniteti të tillë.
Modelet e zhvillimit të identitetit
Duke qenë se ka të ngjarë të ketë një mospërputhje mes perceptimit të personit që del hapur dhe perceptimit të shoqërisë për preferencën seksuale të këtij personi, duhet kaluar një proces për t'i sjellë këto dy këndvështrime në harmoni. Janë shfaqur disa teori për të ilustruar procesin e daljes hapur. Një version shumë i njohur u zhvillua në vitin 1979 nga Vivienne Cass. Ajo përdori gjashtë faza të zhvillimit të identitetit për të shpjeguar procesin që kalojnë personat me seksualitet alternativ teksa zbulojnë dhe në fund përvetësojnë një identitet seksual të ndryshëm. Fazat janë si më poshtë...
Konfuzioni i identitetit - Kur një person fillon të ketë mendime joheteroseksuale dhe e konsideron për herë të parë mundësinë që të jetë gej etj. Mund të përjetohet gjithçka, nga mohimi deri te pranimi.
Krahasimi i identitetit - Kjo fazë përqendrohet te pranimi i orientimit seksual nga personi dhe te përballja me pasojat shoqërore të tij. Për të shmangur tjetërsimin dhe për ta kapërcyer këtë hap, personi duhet të krijojë pritshmëri dhe përkufizime të reja për jetën e vet.
Toleranca e identitetit - Për ta mposhtur izolimin që vjen kur fillimisht e sheh veten si person me orientim ‘alternativ’, personi do të kërkojë kontakt me njerëz të tjerë në kulturën LGBT për të marrë mbështetje dhe për t'u identifikuar. Duke kërkuar një komunitet mbështetës, njerëzit zhvillojnë një ndjenjë më të fortë të vetes dhe mësojnë se orientimi i tyre nuk ua kufizon mundësitë.
Pranimi i identitetit - Njerëzit fillojnë të identifikohen si gej, lezbike etj., në vend që thjesht ta tolerojnë këtë. Në situata të kufizuara shoqërore, mund ta zbulojnë identitetin e tyre si jo heteroseksual. Gjithashtu, forcojnë konstruktet e tyre shoqërore të sapofituara dhe vazhdojnë të shkëputen nga normat shoqërore.
Krenaria për identitetin - Ky hap përfshin një zhytje gjithnjë e më të thellë në kulturën LGBT dhe një dëshirë të fortë për ta bërë të ditur orientimin seksual. Në këtë fazë ekziston mundësia e heteroseksizmit, si edhe e pakënaqësisë ndaj shoqërisë në tërësi, nëse personi ka përjetuar negativitet ose tjetërsim.
Sinteza e identitetit - Si hapi i fundit në zhvillimin e identitetit, personi e integron identitetin seksual me të gjitha aspektet e tjera të vetes. Në thelb, të qenët gej, lezbike etj. bëhet një nga tiparet e vetes së re, në vend që ta përpijë gjithë identitetin.
Një nga kritikat kryesore ndaj këtij modeli është se ai është ndërtuar në mënyrë lineare, dhe për rrjedhojë njerëzit duket sikur i kalojnë fazat njëra pas tjetrës, një nga një. Natyrisht, jo çdo përvojë e daljes hapur do ta ndjekë këtë model, pasi njerëzit mund të shkojnë para e prapa mes disa hapave ose t'i kapërcejnë fare. Për më tepër, që nga krijimi i tij në vitin 1979 ka pasur shumë zhvillime shoqërore dhe politike që e kanë lehtësuar rrugën drejt një jete të ekuilibruar për njerëzit e çdo orientimi seksual.
Këshilla për daljen hapur
Nuk ka mënyra të drejta apo të gabuara për të dalë nga dollapi. I takon vetë personit të zgjedhë kur, kujt dhe si ta bëjë të ditur orientimin e vet seksual. Me këtë të thënë, nëse po mendon të dalësh hapur, ja disa këshilla që mund të të ndihmojnë gjatë rrugës.
Ki një plan - Kur mendon për njerëzit të cilëve do t'u besohesh, mund të të ndihmojë të kujtosh si kanë reaguar ndaj ideve që lidhen me LGBT. Nëse nuk të kujtohet asnjë shenjë e mendimeve të tyre, hape temën rastësisht gjatë bisedës së radhës dhe shiko si reagojnë. Reagimi i tyre ka të ngjarë të të tregojë si do të doje të përgatitesh për të dalë hapur para tyre.
Informohu - Do të ishte e dobishme të armatosesh me shumë informacion për çështjet LGBT. Si përgatitje, gjej mënyra për t'iu përgjigjur pyetjeve më të zakonshme që mund të bëjnë njerëzit më pak të informuar dhe mbështeti përgjigjet me kërkime të bazuara në prova ose me të dhëna historike. Mund të duash të kesh broshura, tituj librash dhe faqe interneti për t'ua rekomanduar.
Menaxho pritshmëritë - Disa njerëz mund të mos kenë njohur kurrë dikë LGBT, ose kanë ide të paracaktuara thellësisht të rrënjosura. Është më mirë të mos kesh pritshmëri për reagimin e askujt. Mund t'u duhet kohë për të të parë në këtë dritë të re. Bëhu gati t'u tregosh durim; madje mund të duash t'u japësh pak kohë dhe hapësirë për ta përthithur informacionin.
Koha - Gjetja e rastit të duhur për të dalë hapur mund të kërkojë kohë, sepse në fund të fundit duhet të ndihesh rehat t'i besohesh një personi në atë moment. Mbaj mend se nuk ke pse t'ia thuash gjithkujt menjëherë. Mund të ndodhë që identitetin tënd t'ua zbulosh fillimisht (ose vetëm) shoqërisë së ngushtë dhe familjes.
Shpreh ndjenjat e tua - Një nga mënyrat më të mira për ta shprehur këtë anë të veçantë të vetes është t'i shprehësh ndjenjat me sinqeritet dhe të qëndrosh me siguri pas bindjeve të tua. Bëje në një mënyrë që nderon atë që je vërtet, duke respektuar njëkohësisht ndjenjat e njerëzve të tjerë.
Dita Kombëtare e Daljes Hapur - 11 tetor (12 tetor në Mbretërinë e Bashkuar)
E kremtuar si ditë ndërkombëtare ndërgjegjësimi, Dita Kombëtare e Daljes Hapur (National Coming Out Day) nderon njerëzit e të gjitha orientimeve seksuale dhe i nxit të jetojnë hapur e me dinjitet. Ajo nxit gjithashtu diskutimin e hapur të çështjeve lezbike, gej, biseksuale dhe transgjinore në një forum publik, duke e sjellë kështu lëvizjen e tyre para syve të publikut të gjerë.
Data e kësaj dite përkujton Second National March on Washington (Marshimi i Dytë Kombëtar në Uashington) në vitin 1987, kur gjysmë milioni njerëz nga komuniteti lezbik, gej, biseksual dhe transgjinor, si edhe njerëz që i mbështesnin, organizuan një tubim të madh politik në Uashington D.C., duke kërkuar barazi, mbrojtjen e të drejtave civile dhe ndryshim të politikave qeveritare.
Mendime përfundimtare
Procesi i daljes hapur mund të jetë frikësues. Por mbaj mend, dalja hapur nuk ka të bëjë me kënaqjen e njerëzve të tjerë, por me të qenët vetvetja në mënyrën më të sinqertë. Sinqeriteti për atë që je vërtet nuk do të përmbushë gjithmonë pritshmëritë ose miratimin e njerëzve të tjerë, por mund të jetë shumë çliruese të mos e mbash më barrën e fshehtësisë!