Poliamori

İdeal hâliyle poliamori, 'her biri açık iletişim, dürüstlük ve müzakere zemini üzerine kurulu, birden fazla sevgi dolu, uzun süreli cinsel ilişki içinde olmak' anlamına gelir. Konunun yabancısı biri için poliamori birden fazla partnere sahip olmanın kolay bir yolu gibi görünebilir, ama aslında kuralları ve sorumlulukları olan, oldukça emek isteyen bir süreçtir - tıpkı diğer her sevgi dolu ilişki gibi. Swinging (eş değiştirme) ya da yakınlıktan kaçmanın bir yolunu arıyorsan, aradığın kesinlikle bu değil; burada seksten çok daha fazlası var. Bu yazıda bu yaşam tarzının gerçekte neye benzediğine bakacak, tarihsel bir perspektif kazanacak, oyunun kurallarını tanımlayacak ve ardından böyle bir ilişkide olmanın faydalarını ve sonuçlarını ele alacağız.

Tanım

'Poliamori' kelimesi, 'çok' anlamına gelen Yunanca 'poly' ile 'aşk' anlamına gelen Latince 'amor' kelimelerinin birleşiminden gelir. Bu düzen genellikle alternatif yaşam tarzlarının ve cinsel yönelimlerin çoğunu kucaklar. Poliamoristler, üyelerin çoğu zaman (ama her zaman değil) diğer üyelerle cinsel ilişki içinde olduğu küçük, samimi gruplar oluşturur.

Bir poliamorik ilişkiyi tanımlayan şey, içindeki herkesin gruptaki diğer her üyeden tamamen haberdar olması ve onların orada bulunmasına onay vermesidir. Üyeler aynı evde yaşayabilir ya da yaşamayabilir. Grup dışındaki kişilerle seks (aksi kararlaştırılmadıkça) yine aldatma sayılır.

Poliamori ‘Swinging’ ile aynı şey değildir; çünkü swinger'ların Birincil ilişki dışındaki kişilerle seks (ve belki arkadaşlık) dışında bir bağı yoktur. Poliamoriyi tanımlayan diğer terimler arasında 'bilinçli tek eşli olmama' ya da 'sorumlu tek eşli olmama' bulunur.

Daha yakından bakış

Poliamorik ilişkiler, akla gelebilecek hemen her erkek ve kadın kombinasyonunun yer aldığı pek çok farklı biçimde olabilir. Daha yaygın kombinasyonlardan bazıları şunlardır: bir cinsiyetten iki, diğerinden bir kişi (belki - ama şart değil - bir gey ve bir biseksüel partnerle üçüncü bir kişi) ve bir cinsiyetten iki kişiyle diğer cinsiyetten üç ya da daha fazla kişi (yine belki gey ya da biseksüel bir unsurla). Kombinasyonların listesi neredeyse sonsuzdur; ama üyeler için asıl önemli olan, gruptaki diğerleriyle kurulan ilişkinin kalitesidir.

Bunu biraz basitleştirmek gerekirse, bu yaşam tarzını sürdüren insanların genellikle bir ana partneri olur ve diğer ilişkiler ilkinin gerisinde kalır. Bu ilişki düzeyleri genellikle birincil, ikincil ve üçüncül olarak adlandırılır.

Birincil ilişkiler en yakın bağı, en yüksek yakınlık düzeyini ve en büyük çekimi, duygusal katılımı ve ilgiyi temsil eder. Birincil partnerler hayat yollarını, hayat hedeflerini, kişisel değerlerini, ebeveynliği, kişisel finanslarını ve yaşam düzenlerini paylaşır; ömür boyu bağlılık açısından geleneksel bir evliliğe çok benzerler.

İkincil ilişkiler birincile çok benzer, ama daha az zaman/enerji alır ve daha düşük önceliğe sahiptir. Cinsellik ve duygusal destek hâlâ çok yüksektir, ama hayat hedefleri ve kişisel finanslar gibi alanlarda daha az taahhüt vardır.

Üçüncül ilişkiler, temelde 'kabul edilebilir dışarıdakiler' olarak görülen kişilerle kurulur. Birlikte geçirilen zaman çok azdır, hatta düzensizdir; güçlü bir duygusal ve cinsel bağ olsa bile bu kişi, insanın hayatının sabit bir parçası olarak görülmez.

Belirli bir topluluğun pek çok üyesiyle açık ilişkiler içinde yaşayan poliamorist toplulukları ya da ağları da vardır.

Poliamori swinging'den oldukça farklıdır: swinging cinsel eğlenceye, yani bir ilişkinin fiziksel yönlerine odaklanırken, poliamori daha çok duygusal tarafa odaklanır ve (aslında) cinsel unsurlar içermeyebilir bile. Poliamoristler genellikle seksin yanı sıra duygusal düzeyde de yoğun biçimde bağ kurar; swinger'lar ise süregelen bir şekilde birbirlerine çok daha az duygusal (ya da pratik) bağlılık gösterir.

Pratikte bu yaşam tarzları arasında geniş bir örtüşme vardır, ama genel bir ölçüt olarak yukarıdaki farklar, ilgili grupların üyelerine göre doğrudur. İlginç bir not: zaman zaman, belirli cinsel partnerlerle daha fazla yakınlık kurma isteği yüzünden zamanla poliamoriste dönüşmüş swinger çiftlere rastlarsın.

Tarihçe

Biyologlar uzun zamandır cinsel tek eşliliğin doğada nadiren, belki de hiç uygulanmadığını biliyor; aslında bu büyük ölçüde insana özgü bir toplumsal gelenektir. Örneğin kuşlar dünyasında, ‘ömür boyu eşleşen’ türlerde bile yavruların kayda değer bir kısmının - bazı türlerde üçte birden fazlasının - babası, dişinin ‘ömür boyu partneri’ dışındaki bir erkek olabilir. Bu, tek bir kuluçkadaki yumurtaların bir kısmının başka bir erkeğin spermiyle döllendiği anlamına gelir. Bu durum, daha önce tek eşli sayılan bazı türlerin bile aslında bağ kurdukları eşlerinin dışındaki partnerlerle cinsel olarak aktif olduğunu açıkça gösteriyor!

Dahası, tüm türlerde sperm üreten erkeklerdir - ve sperm bol miktarda üretilmesi kolay bir şeydir. Öte yandan yumurtaların üretimi daha zordur ve daha seyrek gerçekleşir; bu da kadınların kiminle birlikte olacakları konusunda neden çoğu zaman erkeklerden daha seçici olduğunu ve yavrularının yetiştirilmesi için güvence arayarak seksi ve aşkı neden genellikle ‘bir arada gelen bir paket’ olarak görmeye daha yatkın olduklarını açıklamaya yardımcı olabilir.

İnsanların tek eşli ilişkilere neredeyse eşsiz yaklaşımı, bu ilişkileri sürdürmenin bizim için neden bu kadar zor olduğunu açıklamaya yardımcı olabilir - belki de bu bizim doğamızda yoktur!

İlginç bir şekilde poliamori, kayıtlı tarih var olduğundan beri vardır. Asya'daki tapınak oymaları ile antik Avrupa ve Güney Amerika'dan kalma çanak çömlek üzerindeki tasvirlerin gösterdiği kanıtlar, bu tür bir düzenin kelimenin tam anlamıyla binlerce yıldır var olduğunu ortaya koyuyor. Modern Batı kültürü tek eşliliğe yatkın olsa da tarih boyunca pek çok toplum birden fazla partnerle ilişkiye izin vermiştir.

İlkeler

Poliamorinin en kafa karıştırıcı yönlerinden biri, ‘kuralların’ ne kadar esnek olduğudur. Her durum farklı olduğu için her biri kendine özgü ilkeler benimser. Kurallar gerçekten her gruba özgüdür.

Bununla birlikte, genel kabul gören ilkeler de vardır. Aşağıdakilerin hepsi tartışmaya açık olsa da burada öne çıkanlardan bazılarını sunuyoruz. Bunların ideal olduğunu ve her poli ilişkinin bunları sonuna kadar uygulamadığını aklında tut. Yine de hedef hemen hemen aynıdır - sağlıklı, mutlu, tatmin edici cinsel ve duygusal ilişkiler.

Onay ve açık iletişim

Bir poliamorik ilişkide en önemli tek etken, gruba başka birinin eklenmesine, birincil partnerinden başlayarak herkesin onay vermesidir. Yeni kişi istenmiyorsa ilişki gruba eklenemez. Basitçe söylemek gerekirse, her partnerin yeni biriyle ilişkiler açısından yaptığı her şey masaya yatırılır ve herhangi bir fiziksel temas kurulmadan önce, genellikle uzun uzun konuşulur.

Grubun mevcut hâliyle kendi içinde de bolca iletişim olmalıdır. Başarılı her tek eşli ilişkide olduğu gibi iletişim kilit önemdedir - ve poli ilişkiler daha karmaşık olduğu için daha da fazla iletişim gerektirir. Anlaşmazlıklarla başa çıkabilmek için iletişim kanallarının açık tutulması da hayati önem taşır. Biri sınırı aştığında, verilen zararın onarılmasını destekleyecek bir yakınlık olmalıdır.

Sadakat ve bağlılık

Eksik kalmasın diye bunu da eklemek gerekir - aldatma kesinlikle kabul edilemez. Poli ilişkiler de kararlaştırılan grup içinde sadakat ve bağlılık ilişkileridir; yani poli bu açıdan tek eşlilikten farklı değildir.

Karşılıklı destek

Bu ideal, partnerlerin gruptaki diğer tüm üyelere ve onların birbirleriyle olan ilişkilerine saygı duymasını gerektirir. Rekabetin en aza indirilmesi ve her üyenin diğerlerinin hiyerarşideki rolüne ve yerine saygı göstermesi konusunda temel bir uzlaşı vardır.

Sahiplenmeme

Poliamoristler, duygusal bağlılık içeren ilişkilere kısıtlamalar koymanın güveni riske attığı konusunda hemfikirdir, çünkü bu, güveni koşullu olmaya zorlar. Partnerlerine gerçekten güvendiğinde, senin de onların da kaybetme ya da güvenin sarsılması korkusunu daha az yaşayarak daha açık ve daha dolu sevmekte özgür olduğuna inanırlar.

Bu aynı zamanda bireysel yorumların epey değiştiği bir alandır. Bazen bir kişi ek partnerleri kabul ederken diğeri etmez. Buradaki olası çeşitlilik bu kadar fazlayken önemli olan, belirli bir ilişkinin ilkelerini net biçimde ortaya koymanın hayati olduğunu bilmektir. Sahiplenmemeyi ne kadar çok uygularsan ilişkiler o kadar açık olabilir - ama pratikte bir üye neredeyse her zaman diğerlerinden daha sahiplenicidir. İletişim işte burada yeniden devreye girer.

Faydalar

Poliamoristler pek çok avantajı olduğunu söyler:

Cinsel çeşitlilik - Çoğu kişinin poliamorinin başlıca faydalarından biri olarak göstereceği şeyi, yani birden fazla cinsel partnere sahip olmayı görmezden gelmek zor. Sırf fiziksel ihtiyaçlar açısından, birden fazla partnerle cinsel birliktelik imkânı, özellikle cinsel gelişim aynı anda birden fazla yönde ilerlediğinde, ilişkilerin ömrünü uzatabilir. Herkes ilgi alanlarının ve cinselliğinin tüm yelpazesini keşfetmekte özgürdür, ama bunu belirli bir partneri katılmaya zorlamadan yapar. Bu sayede her ilişki, kendisi için önemli olan yönlerde daha tatmin edici ve daha eğlenceli hâle gelebilir.

Daha derin cinsel olmayan ilişkiler - Derin bir arkadaşlıkla karşılaştıklarında, ortada seks olmasa bile bazı tek eşli ilişkiler kıskançlık yüzünden gerilir! Poliamorik bir düzende bu tür arkadaşlıklar çoğu zaman tamamen kabul görür, hatta memnuniyetle karşılanır. Böylece pek çok cinsel olmayan ihtiyaç, cinsel temasa gerek kalmadan karşılanabilir.

Kişisel gelişim - Bu tür bir düzende yaşamak, kendinin daha önce farkında olmadığın pek çok yönünü görmeni sağlayabilir. Kıskançlık, kişisel sınırlar, ilişkiler ve cinsellikle ilgili meseleler, poliamorik bir ilişkide keskin biçimde gün yüzüne çıkar. Bunlarla yüzleşmek muazzam bir kişisel gelişimin aracı olabilir; bu da herhangi bir ilişkide olmanın gerçek faydalarından biridir.

Genişletilmiş bir destek ağı - İş bir ilişkinin günlük işleyişine geldiğinde, ‘birlikten kuvvet doğar’ sözü tam yerine oturur. İster ev işleri, ister birden fazla gelir, ister çocuk yetiştirme olsun - etrafında geniş bir aile olması pek çok işi kolaylaştırır; bunu her bekâr ebeveyn doğrulayabilir. Tek eşli bir aile bu tür günlük yardım için genellikle teyzelere, halalara, amcalara, dayılara, büyükanne ve büyükbabalara ve kuzenlere güvenir. Poli aileler de aynısını yapabilir, ama bunu çekirdek ailenin kendi içinde yapar.

Kıvılcımı korumak - Çoğumuz yeni ilişkilere harcadığımız emeği, karşımızdaki kişinin ilgisini çekip elde tutmak için gösterdiğimiz çabayı biliriz. Bu heyecan azalıp ilişki alışıldık hâle geldiğinde, bize bunları çoğu zaman birbirimizden bir süre uzak kalmak (ya da benzer bir olay) hatırlatır. Pek çok poliamoriste göre diğer ilişkiler bu kıvılcımları gerçekten canlı tutabilir, çünkü yeni bir ilişkinin enerjisi biraz bulaşıcı olma eğilimindedir. Çok partnerli bir düzendeki sürekli değişim de buna eklenir ve işlerin 'taze kalmasına' yardımcı olur.

Olası sonuçlar

Poliamorinin en ciddi zorlukları şunlardır:

• Bu karmaşık ilişki biçimini yürütebilmek için pek çok toplumsal koşullanmayı ve önyargılı algıyı geride bırakmak zorunda kalmak.
• Batı kültüründeki tek eşli çoğunluktan gelen yoğun olumsuz toplumsal baskıyla başa çıkmak.
• Kıskançlık ve sahiplenme duygularıyla başa çıkmak.
• Tek eşli ilişkilerde alışık olduğun düzeyi aşması gerekebilecek güven ve saygı düzeyleri inşa etmek.
• Kişisel sınırlar, istekler ve ihtiyaçlarla başa çıkarken iletişim becerilerini geliştirmek - hem de hepsini bir ilişki bağlamında.
• Daha az değil daha fazla kişisel mesele (yük), çünkü herkes kendi yüküyle gelir - ve birden fazla partnerle birlikteysen bu, birden fazla kişiye duygusal destek vermek demektir.

Son düşünceler

Dikkatli düşünme ve özen, artı bolca kişisel gelişimle, poliamorik bir ilişki tek eşliliğin ‘uymadığı’ kişiler için pek çok avantaj sunabilir. Kendi kıskançlık duygularını sıkı bir şekilde kontrol altında tutarak ve gereken güveni geliştirerek poliamori çok iyi işleyebilir ve mutlu, doyurucu bir hayatla sonuçlanabilir. Ancak bu, büyük bir emek ve çaba olmadan gerçekleşmez, çünkü sevdiğin birinin (seninle birlikte) başka birini de sevmesine izin vermek söylemesi kolay, yapması zor bir şeydir. Bunun ötesinde, başa çıkılması gereken toplumsal ve kültürel sonuçlar da vardır - ailene ne söyleyeceksin ve bundan sonra Noel yemeği neye benzeyecek?

Poliamorik bir ilişki içinde yaşayıp yaşamama kararı tamamen bireyseldir. Önemli faydaları var, ama başarılı bir şekilde yürümesi için bazı gerçek zorlukları da var. Bu açık, sevgi dolu ilişki biçimiyle daha fazla mutluluk bulmaya çalışan herkesi takdir ediyor ve bu yazının konu hakkında daha az bilgisi olanlara yardımcı olmasını umuyoruz.