Kendi Kendine Muayene - Meme

Meme kanseri, Amerika'da kadınlarda en sık görülen ikinci kanser türüdür. Dahası, Kanadalı kadınlarda en sık teşhis edilen kanserdir [www.phac-aspc.gc.ca]. Hastalık araştırmacılar tarafından henüz tam olarak anlaşılamamış olsa da alkolü sınırlamanın, aktif kalmanın ve sağlıklı bir kiloyu korumanın hastalığa yakalanma olasılığını düşürebildiği bilinmektedir; erken teşhis ise genellikle hastalığın daha erken ve tedavisi daha kolay bir evrede yakalanması anlamına gelir. Kendi kendine meme muayenesinin yöntemi basittir ve bu makalede ayrıntılı olarak anlatılacaktır.

Meme Kanseri Nedir?

ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI) bunu “meme dokularında, genellikle kanallarda (meme ucuna süt taşıyan tüpler) ve lobüllerde (süt üreten bezler) oluşan kanser” olarak tanımlar. Meme kanseri erkeklerde de görülse de olasılığı çok düşüktür.

Kendi Kendine Meme Muayenesi Neden Yapılmalı?

Düzenli olarak kendi kendine meme muayenesi yapmak birçok nedenle önemlidir. Erken teşhis ve tedavi hayatını kurtarabilir. Araştırmalar, meme kanserinin erken evrelerinde bulunup tedavi edilmesinin bu hastalıktan kaynaklanan ölümleri önleyebildiğini gösteriyor. Kendi kendine meme muayenesi hızlı, ücretsiz ve kolaydır, üstelik dışarıdan hiçbir yardım gerektirmez. Düzenli muayeneyi alışkanlık hâline getirmek memelerini tanımanı sağlar ve dokudaki olağandışı değişikliklere karşı farkındalığını artırır.

Risk Faktörleri

Risk faktörlerini ortadan kaldırmak ve koruyucu faktörleri benimsemek de son derece önemlidir. Kırk yaşın üzerindeki kadınların en az iki yılda bir eğitimli bir sağlık profesyoneline meme muayenesi yaptırması önerilir; ancak normalden yüksek risk faktörlerin varsa kendi kendine meme muayenesi daha da öncelikli hâle gelir ve eğitimli bir klinisyen tarafından yapılan taramaların da daha sık yapılması gerekebilir.

Yüksek risk faktörleri, bunlarla sınırlı olmamak üzere, şunlardır: cinsiyet (çünkü meme kanserinden etkilenenlerin %99'u kadındır), yaş, yakın bir akrabada bu hastalığın görülmüş olması, obezite (Vücut Kitle İndeksi ölçümüne göre tanımlandığı şekliyle), on iki yaşından önce adet görmeye başlamak ya da elli beş yaşından sonra menopoza girmek, ilk bebeğini otuz yaşından sonra doğurmak - ya da hiç doğurmamak, hiç emzirmemiş olmak ve Hormon Replasman Tedavisi (HRT) almak.

Orta düzey risk faktörleri, kanser riskini daha az tutarlı biçimde artıran ya da olası katkıda bulunanlar olarak şüphelenilen faktörlerdir. Orta düzey risk faktörleri genellikle yaşam tarzı tercihleriyle ilgilidir; örneğin: tütün ürünleri kullanmak, günde birden fazla alkollü içki içmek, fiziksel hareketsizlik, meyve ve sebzeden yoksun beslenmek ve doğum kontrol ürünleri kullanmak.

Neyi Muayene Etmeli

Meme bölgesinin tamamını kontrol et; buna memeler, koltuk altları, göğsün yan tarafı ve köprücük kemiğine kadar uzanan doku dahildir. Memelerine aşağı bakmak yerine aynada bak. Memelerin büyükse onları kaldırıp alt kısımlarını da incelediğinden emin ol.

Gözle Muayene

Gözle muayene için iyi aydınlatılmış bir yerde bir ayna gerekir. Aynanın karşısına geç ve tam karşıya bak. Gözle muayeneni şu vücut pozisyonlarının hepsinde yap: otururken, ayaktayken, kollar başının üstündeyken, eller kalçadayken ve öne eğilmişken. Bu pozisyonların her birindeyken memelerine aynada bir de yandan bakmak için biraz zaman ayır. Bu düzenlemeler çok zahmetli görünebilir ama bir amacı var: memelerin duruşunu değiştirir ve herhangi bir anormalliği fark etme şansını artırır.

Memelerine bak ve cilt dokusunu, şeklini, boyut farkını ve meme ucunun hatlarını not et. Boyutunda, şeklinde ya da cilt dokusunda değişen her şeyi not et. Asimetri ya da kusur konusunda endişelenme! Asıl aranması gereken, senin için olağan olandan herhangi bir sapmadır; bu yüzden bu muayeneyi düzenli olarak yapmak önemlidir. Memelerinin profilini her açıdan incele ve dışarı doğru çıkıntı yapıyormuş gibi görünen olağandışı şişlik ya da kitleleri not et. Ayrıca ciltteki çukurlaşma ya da büzülmelere de dikkat et.

Elle Muayene

Kendi kendine meme muayenesinin elle yapılan kısmını başarıyla uygulamanın anahtarı sık pratik yapmaktır. Memelerin normalde nasıl hissettirdiğini bilmek, gerçekte neyin anormal olduğunu anlamanı sağlar. Hissetmeye çalışman gereken başlıca şeyler şişlikler, kitleler, ciltte kalınlaşma ve/veya ağrıdır. Bir elinle diğerinden daha iyi hissediyor olabilirsin; bu yüzden her bir elinle hissettiğini diğer memeyle karşılaştır ve bunu bir çift kontrol ya da referans noktası olarak kullan.

Kadınların meme dokusu normalde biraz kalın ve pürüzlüdür, ancak farklılığın derecesi kişiden kişiye değişir. Bazı insanlar neyin normal neyin anormal olduğunu ayırt edemeyeceklerini düşünür. Meme bölgesini oluşturan yağ dokusu, kas, kemikler, lenf sistemi ve kanallar gibi unsurları tanımak, muayene ederken kendini daha rahat hissetmene yardımcı olur. Biraz pratik gerektirir ama dokundaki bir değişikliği ayırt edebilir hâle geleceksin.

Elle kendi kendine meme muayenesi yapmak için, kontrol ettiğin memenin karşı tarafındaki elin orta üç parmağının yumuşak uçlarını kullan. İncelediğin bölgelere baskı uygularken parmaklarını bitişik tut. Bir kitlenin üzerinden geçip gitmeyecek kadar baskı uygula, ama çok sert bastırmamaya dikkat et; çünkü bir şişliği hissettiğin bölgeden uzağa itmen mümkündür. Parmakların hareketi her zaman daireseldir: parmaklarını cilde yerleştir, hafifçe bastır ve bölgenin iyice değerlendirildiğinden emin olana kadar dairesel hareketlerle ovala.

Muayene Desenleri

Meme bölgesini taramak için özel olarak kullanılabilecek birkaç desen vardır. Bunlar hem ayaktayken hem de sırtüstü ve/veya yan yatarken yapılmalıdır. Bu, meme dokunun yer değiştirmesini sağlar ve bölgeyi daha iyi hissedebilmeni kolaylaştırır. Önceki paragrafta anlatılan parmak hareketiyle tüm hareketleri dene ve sana en etkili ve en rahat gelen muayene desenini seç. Koltuk altlarını ve köprücük kemiğinin altındaki göğüs bölgesini de kontrol etmeyi unutma.

Daire deseninde memenin en dış noktasından başla ve memenin çevresi boyunca ilerle. Başladığın noktaya ulaştığında daireni yaklaşık bir inç kadar içeri daralt ve memenin etrafını yeniden dolaş. Bu desene, halkalarını giderek küçülterek areolaya ulaşana kadar devam et. Aynısını diğer memede karşı elinle tekrarla.

Saat deseninde memenin üzerinde hayali bir saat olduğunu düşün. Memenin dış kenarında saat on ikinin olacağı yerden başlayarak, dairesel parmak hareketinle meme ucu bölgesine doğru düz bir çizgi boyunca memeyi incele. Saatin kadranının tamamını kontrol edene kadar bu adımı gerektiği kadar tekrarla. Aynı işlemi diğer memede de tekrarla.

Genellikle ızgara deseni olarak adlandırılan son düzende, parmaklarını memenin tamamı boyunca yukarıdan aşağıya sütunlar hâlinde aşağı yukarı hareket ettirirsin. Sternuma (göğüs kemiğine) en yakın meme dokusundan başlayarak, dairesel parmak hareketinle ızgara boyunca aşağı yukarı tarayarak öbür tarafa ulaş. Alt kısmını incelemek için memeyi kaldırmayı unutma. Bazı kadınlar, meme dokusundaki değişiklikleri saptamanın daha kolay bir yolu olduğu için ızgara desenini tercih eder. Izgara deseni en az doku içeren, sternuma en yakın bölgeden başlar ve en kalın dokunun bulunduğu koltuk altına doğru ilerler.

İpuçları

İşe yarar bir ipucu: tercih ettiğin aralığı (ayda bir, iki ayda bir vb.) seç ve takvimine işaretle. Adetlerin düzensizse, artık adet görmüyorsan ya da hamileysen bir gün seç ve kendi kendine meme muayenesini her ay aynı günde yap. Memelerin o kadar hassas olmasın diye döngün başladıktan yaklaşık bir hafta ile on gün sonra kontrol et. Yavaş gelişen değişiklikleri fark edebilmek için tutarlı bir programa bağlı kalmaya çalış.

Memelerini elle muayene etmenin en kolay ve en pratik yollarından biri küvette ya da duştayken yapmaktır. Islak ve sabunlu eller memelerin üzerinde kolayca kayar, parmaklar da daha hassas olur. Kendini duş dışında kontrol etmeyi tercih ediyorsan yerine losyon ya da kişisel kayganlaştırıcı kullanabilirsin.

Ne Zaman Bir Sağlık Uzmanına Başvurmalı

Yeni bir kitle ya da kalınlaşma bulursan, yeni ya da alışılmadık bir ağrı yaşarsan ya da memenin boyutunda, şeklinde veya dokusunda herhangi bir farklılık fark edersen sağlık uzmanına başvur. Ayrıca meme ucu bölgesinde kızarıklık, akıntı, çukurlaşma ya da büzülme gibi değişiklikler fark edersen işi şansa bırakma ve doktoruna söyle.

Düzenli Kendi Kendine Meme Muayenesinin Bir Dezavantajı Var mı?

Gereksiz endişe ya da kaygı, dikkatle yönetmen gereken bir şeydir. Bazı insanlar istenmeyen bir şeyle karşılaşmaktan o kadar korkar ki düzenli doktor kontrollerinden ve kendi kendini izlemekten kaçınmayı tercih eder. Bu yöntem seni değişen vücudun hakkında karanlıkta bırakır ve zamanında müdahale olasılığını tamamen ortadan kaldırır. Korkanlar için şu gerçeği düşünmeye değer; memedeki tüm değişikliklerin %80'i kanserli değildir! [www.breastselfexam.ca]

Bazı insanlar ek doktor ziyaretlerinin maliyetinden de endişe edebilir. Korku ve gereksiz masraf yaşayıp sonunda her şeyin yanlış alarm olduğunu öğrenmek sinir bozucu gelebilir; ancak emin ol, yanlış alarm mümkün olan en iyi sonuçtur. Memelerini ne kadar yakından takip edersen, düzensizliklerle normal dalgalanmalar arasındaki farkı ayırt etmede o kadar iyi olursun.

Son Düşünceler

Tek başına kendi kendine meme muayenesinin meme kanserinden ölüm oranını düşürdüğünün bir garantisi yoktur. Kendini korumanın en etkili yolu tüm risk faktörlerini yönetmek, memelerindeki değişiklikleri takip etmek ve doktorunla düzenli olarak planlanan kontrollere gitmektir. Bu, genel meme sağlığı farkındalığının ayrılmaz bir parçası olmalıdır.