Plansız Gebelik
Gebelik testinde pozitif sonuç bazı insanlar için heyecan verici bir haberdir … ama ebeveynlik aklındaki son şeyse, bu sonuçla başa çıkmak son derece zor olabilir; şu ya da bu şekilde, sonuçları hayatını değiştirir.
Gebeliği sürdürmek ya da sonlandırmaya karar vermek kişisel bir seçimdir - ve biz hiçbir seçeneği teşvik etmiyor ya da desteklemiyoruz. Sonuçta mesele bilinçli bir karar vermektir ve bu makalenin bu seçenekleri değerlendirmek için sağlam bir temel sunmasını umuyoruz.
Plansız gebelik nedir?
Gebelik, bir erkek bir kadının vajinasına boşaldıktan sonra ya da ön boşalma sıvısı veya semen vajinaya ya da vajinanın yakınına ulaştığında oluşabilir; geri çekme yönteminin güvenilir olmamasının nedeni budur. Bir kadının gebe kalma olasılığı döngüsünün farklı noktalarında daha yüksek ya da daha düşük olsa da - gebelik her zaman mümkündür, adet döneminde bile! Döllenme adı verilen bir süreçle erkeğin sperm hücresi kadının yumurtasıyla birleşir ve gebeliğin gelişimi başlar.
Bir çift, birlikte bebek sahibi olma niyeti olmadan kazara gebelik oluşturduğunda, bu gebelik istenmeyen ya da plansız gebelik olarak kabul edilebilir. Beklenmedik bir şekilde hamile kalmak doğurganlık çağındaki her kadının başına gelebilir ve kendisi ile cinsel partneri bunu önlemek için yöntemler ve/veya araçlar kullansalar bile olabilir.
Yaygınlık
Dünya genelinde her yıl yaklaşık 121 milyon istenmeyen gebelik olduğu ve bunların yaklaşık onda altısının isteyerek düşükle sonlandığı tahmin edilmektedir.
National Center for Health Statistics (NCHS, ABD Ulusal Sağlık İstatistikleri Merkezi), 2002 yılında National Survey of Family Growth (Ulusal Aile Gelişimi Araştırması) adlı bir yayın yayımladı. Amerika Birleşik Devletleri'ndeki hane nüfusu arasında tüm gebeliklerin neredeyse yarısı (2011'de %45) istenmeyen gebeliklerdi, yılda yaklaşık 2,8 milyon; bunların yaklaşık onda dördü isteyerek düşükle sonlandı.
Bu kadar yüksek oranlara ne yol açıyor?
2008'de Contraception dergisinde yayımlanan bir başyazı şu etkenlere dikkat çekti: bir doğum kontrol yönteminin ya da aracının başarısız olması veya yanlış kullanılması; yeterli doğum kontrol yöntemlerine erişim eksikliği; yetersiz cinsel eğitim; toplumun cinsellikle ilgili konulardan genel olarak rahatsızlık duyması; yoksulluk; "cinsel partnerler arasındaki zayıf iletişim"; gebe kalma riskine ilişkin gerçekçi olmayan varsayımlar; evli olmayan ebeveynlerin çocuk sahibi olmasının (genel kamuoyu tarafından) giderek daha fazla kabul görmesi; cinselliği sorumlu bir şekilde yansıtmayan, aşırı cinselleştirilmiş bir kültür; ve doğum kontrol hizmeti sunanların hastalarla seks, doğum kontrolü ve gebelik konusunda yeterince ilgilenmemesi.
En çok kim risk altında?
Amerika Birleşik Devletleri'nde plansız gebelik yaşayanların büyük bir bölümünü ergenler oluşturuyor. Contraception adlı tıp dergisine göre, "Her üç kızdan biri yirmi yaşına girmeden en az bir kez hamile kalıyor."
Sorun en çok bekâr genç yetişkinler arasında yoğunlaşıyor; bunun nedeni şudur: cinsel sağlık konuları ve aile planlaması eğitimiyle çok az karşılaşmışlardır, mitlere ve yanlış bilgilere karşı en savunmasız gruptur ve (daha uzun süredir cinsel olarak aktif olan kişilere kıyasla) sorumlu bir şekilde seks yapma ve doğum kontrolünü doğru kullanma konusunda en az deneyime sahiptirler.
Bununla başa çıkarken hangi etkenler rol oynar?
Bir kişinin istenmeyen bir gebelikle nasıl başa çıktığını etkileyen pek çok konu vardır. Bu süreçte hayati önem taşıyan, çiftin doğru bilgilere erişebilmesi - ve sağlık çalışanlarından, aileden ve arkadaşlardan aldığı destek ve tavsiyedir.
Ahlaki, etik ve dini ilkeler, bir kişinin çocuğu dünyaya getirmek ile gebeliği sonlandırmayı seçmek konusunda ne hissettiğini etkileyebilir. Sosyoekonomik etkenler son derece önemlidir; her iki ebeveynin maddi istikrarı kararda rol oynayacaktır, bir bebeğin gelecekteki eğitimi ya da işi nasıl etkileyebileceği de öyle. Bazı insanlar yeni bir bebeğin mevcut çocukların refahını nasıl etkileyeceğini ve anne ile baba arasındaki ilişkiyi nasıl etkileyeceğini de hesaba katar.
Çift, yaşadıkları ortamda çocuk büyütmek istemeyebilir; bazıları ise gebelikten önce (hatta gebelik sırasında) alkol ya da uyuşturucu kullanımı nedeniyle bebeği olası fiziksel kusurlardan korumak ister. Kendilerini çok genç ya da hazırlıksız hissettikleri veya başka çeşitli nedenlerle bunu yapamayacaklarını düşündükleri için ebeveyn olmaya henüz hazır olmayanlar da vardır.
Doğum kontrolünün başarısız olması
Guttmacher Enstitüsü, on beş ile kırk dört yaş arasında olup cinsel ilişkiye girmiş Kuzey Amerikalı kadınların neredeyse yüzde yüzünün en az bir doğum kontrol yöntemi kullanmış olduğunu bildiriyor. Dahası, bunların yaklaşık yüzde altmışı hâlâ bir yöntem kullanıyor.
Üreme çağındaki kadınlar arasında en yaygın doğum kontrol yöntemleri, kolayca geri döndürülebilen yöntemlerdir; bunların başında Doğum Kontrol Hapı, Rahim içi araç (RİA) ve erkek prezervatifi gelir. Yaş, sosyoekonomik etkenler ve daha önce evlenmiş ya da çocuk sahibi olmuş olmaları, doğum kontrol yöntemi seçimini belirleyen etkenlerdir.
Kusursuz kullanımda bile doğum kontrol yöntemlerinin başarısız olma ihtimali vardır; Geri Çekme ya da Takvim Yöntemi gibi bazı yöntemlerde plansız gebelik riski çok daha yüksektir. Bir araca ya da ilaca güvenildiğinde, önerilen kullanım şekline ister titizlikle ister ortalama düzeyde uyulsun, sünger, spermisitler, erkek prezervatifleri ve servikal başlıklar genellikle en yüksek plansız gebelik oranına sahiptir. Buna karşılık doğum kontrol hapı, kusursuz kullanımda yılda 100 kadından 1'inden azında, haplar atlandığında ya da geç alındığında görülen tipik kullanımda ise 100 kadından yaklaşık 7'sinde başarısız olur.
Gebe kalmayı önlemenin neredeyse - ama tamamen değil - kesin yolları olan cerrahi yöntemler de olduğunu unutma; bunlar Tüp Ligasyonu ve Vazektomi yöntemleridir.
İstenmeyen gebeliği önlemenin tek kesin yöntemi Cinsel Perhizdir. Bu yöntemi kullanmak, bir çiftin başka haz veren uyarım biçimlerinin tadını çıkaramayacağı anlamına gelmez. Pek çok seçenek vardır: mastürbasyon, duyusal masaj, cinsel masaj (örneğin el işi ya da vajinal parmaklama) veya seks oyuncakları kullanmak.
Oral seks, partnerine gebelik riskine maruz kalmadan haz vermenin bir başka mükemmel yöntemidir, ancak göz önünde bulundurulması gereken başka sonuçları da vardır; başta cinsel yolla bulaşan hastalıklar. Cunnilingus ve/veya fellatio yoluyla bulaşabilen en yaygın CYBH/CYBE'ler arasında Herpes Simpleks Virüsü, İnsan Papilloma Virüsü (HPV), bel soğukluğu (gonore), klamidya ve frengi (sifiliz) bulunur.
Plansız gebelik karşısında yapılabilecekler
Ertesi Gün Hapı, bir kadının gebeliğe karşı ilk acil savunma hattıdır. Esas olarak yumurtlamayı geciktirerek etki ettiği için, seksten sonra mümkün olan en kısa sürede, ideal olarak yetmiş iki saat içinde (bazı türleri beş güne kadar etkilidir) alınmalıdır. Acil doğum kontrol yöntemi olarak kabul edilir ve düzenli kullanım için tasarlanmamıştır; ABD dahil pek çok ülkede eczanelerde reçetesiz satılır. Bunun ağrılı yan etkileri olabileceğini unutma.
Gebelik oluştuktan sonra, bir kadının gebeliğini nasıl sürdüreceği konusunda birkaç seçeneği vardır. Hepsinin kendi riskleri ile kısa ve uzun vadeli sonuçları vardır. Yollardan biri, gebeliği doğuma kadar sürdürüp bebeği yanında tutmak ya da evlatlık vermektir. Öte yandan fetüsün ya da embriyonun rahimden bilinçli olarak sonlandırılmasına isteyerek düşük (abortus) denir. ABD'deki istenmeyen gebeliklerin yaklaşık onda dördü bu şekilde, en sık ilaçla ya da cerrahi bir işlemle sonlandırılır. "The Gynecological Sourcebook" (2003) adlı kaynağa göre, kadınların kabaca yüzde kırk üçü kırk beş yaşına gelene kadar en az bir kez isteyerek düşük yaptırmıştır. (Gerçekte bir 'seçenek' olmasa da, halk arasında düşük olarak bilinen spontan abortusa yol açabilecek doğal nedenler ya da gebelik komplikasyonları da vardır. Bu, gebeliğin erken evrelerinde, genellikle döllenmeden sonraki ilk üç ay içinde görülebilir.)
Plansız bir gebeliği nasıl önleyebileceğin ya da onunla nasıl başa çıkabileceğin konusunda daha fazla bilgi ve yerel kaynaklar için doktorunun muayenehanesine, yerel Aile Planlaması kliniğine ya da internete başvur.
Son düşünce
Cinsel olarak aktif olmayı seçen kişiler, doğum kontrolü kullansalar bile gebelik riski altında olduklarının farkında olmalıdır. Bir kişi çocuk sahibi olmak istemediğinde, riski azaltan önlemleri uygulamak çok daha önemli hâle gelir. Gebelik olasılıklarının nasıl işlediğini öğren, güvenli seks (ya da cinsel perhiz) uygula ve hap ile prezervatifi birlikte kullanmak gibi ikili doğum kontrol yöntemlerini düşün.
