Αυτοεξέταση - Στήθος

Ο καρκίνος του μαστού είναι ο δεύτερος πιο συχνός τύπος καρκίνου στις γυναίκες στην Αμερική. Επιπλέον, είναι ο καρκίνος που διαγιγνώσκεται συχνότερα στις γυναίκες του Καναδά [www.phac-aspc.gc.ca]. Αν και η νόσος δεν έχει κατανοηθεί πλήρως από την έρευνα, είναι γνωστό ότι ο περιορισμός του αλκοόλ, η σωματική δραστηριότητα και ένα υγιές βάρος μπορούν να μειώσουν την πιθανότητα να την αναπτύξεις, και ότι με την έγκαιρη ανίχνευση η νόσος συνήθως εντοπίζεται σε πιο πρώιμο στάδιο, όπου αντιμετωπίζεται πιο εύκολα. Η μεθοδολογία της αυτοεξέτασης του μαστού είναι απλή και θα περιγραφεί αναλυτικά σε αυτό το άρθρο.

Τι είναι ο καρκίνος του μαστού;

Το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου (National Cancer Institute) τον ορίζει ως “καρκίνο που σχηματίζεται στους ιστούς του μαστού, συνήθως στους πόρους (σωλήνες που μεταφέρουν το γάλα στη θηλή) και στα λοβία (αδένες που παράγουν γάλα)”. Αν και ο καρκίνος του μαστού εμφανίζεται και σε άντρες, η πιθανότητα είναι πολύ μικρή.

Γιατί να κάνεις αυτοεξέταση μαστού;

Η τακτική αυτοεξέταση του μαστού είναι σημαντική για πολλούς λόγους. Η έγκαιρη ανίχνευση και θεραπεία μπορεί να σου σώσει τη ζωή. Μελέτες δείχνουν ότι ο εντοπισμός και η θεραπεία του καρκίνου του μαστού στα αρχικά του στάδια μπορεί να αποτρέψει τον θάνατο από αυτή τη νόσο. Η αυτοεξέταση του μαστού είναι γρήγορη, δωρεάν, εύκολη και δεν απαιτεί καμία εξωτερική βοήθεια. Αν συνηθίσεις να κάνεις τακτικά αυτοεξέταση, θα εξοικειωθείς με το στήθος σου και θα αντιλαμβάνεσαι καλύτερα κάθε ασυνήθιστη αλλαγή στον ιστό.

Παράγοντες κινδύνου

Η εξάλειψη των παραγόντων κινδύνου και η υιοθέτηση προστατευτικών παραγόντων είναι επίσης εξαιρετικά σημαντικές. Συνιστάται οι γυναίκες άνω των σαράντα να κάνουν εξέταση μαστού από επαγγελματία υγείας με την κατάλληλη εκπαίδευση τουλάχιστον μία φορά κάθε δύο χρόνια· ωστόσο, αν έχεις περισσότερους παράγοντες κινδύνου από το σύνηθες, η αυτοεξέταση του μαστού γίνεται ακόμα μεγαλύτερη προτεραιότητα και ο κλινικός έλεγχος από εκπαιδευμένο ιατρικό προσωπικό ίσως χρειάζεται να γίνεται συχνότερα.

Οι παράγοντες υψηλού κινδύνου περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τους εξής: το φύλο (επειδή το 99% όσων προσβάλλονται από καρκίνο του μαστού είναι γυναίκες), την ηλικία, την ύπαρξη στενού συγγενικού προσώπου που έχει νοσήσει, την παχυσαρκία (όπως ορίζεται από τον Δείκτη Μάζας Σώματος), την εμφάνιση περιόδου πριν από την ηλικία των δώδεκα ετών ή εμμηνόπαυσης μετά την ηλικία των πενήντα πέντε, την απόκτηση πρώτου παιδιού μετά τα τριάντα - ή καθόλου, τη μη γαλουχία και τη λήψη ορμονικής θεραπείας υποκατάστασης (HRT).

Οι παράγοντες μέτριου κινδύνου είναι εκείνοι που αυξάνουν λιγότερο σταθερά τον κίνδυνο καρκίνου ή που θεωρούνται πιθανοί συντελεστές. Οι παράγοντες μέτριου κινδύνου σχετίζονται γενικά με επιλογές τρόπου ζωής, όπως: το κάπνισμα προϊόντων καπνού, η κατανάλωση περισσότερων από ένα ποτό αλκοόλ την ημέρα, η σωματική αδράνεια, μια διατροφή φτωχή σε φρούτα και λαχανικά και η χρήση αντισυλληπτικών προϊόντων.

Τι να εξετάσεις

Έλεγξε ολόκληρη την περιοχή του μαστού, που περιλαμβάνει τα στήθη, τις μασχάλες, τα πλάγια του θώρακα και τον ιστό μέχρι πάνω στην κλείδα. Κοίτα το στήθος σου στον καθρέφτη αντί να κοιτάς προς τα κάτω. Αν έχεις μεγαλύτερο στήθος, φρόντισε να το σηκώνεις και να ελέγχεις την κάτω πλευρά του.

Η οπτική εξέταση

Για την οπτική εξέταση χρειάζεσαι έναν καθρέφτη σε καλά φωτισμένο χώρο. Τοποθετήσου μπροστά του και κοίτα ευθεία. Κάνε την οπτική εξέταση σε όλες τις παρακάτω θέσεις του σώματος: σε καθιστή θέση, σε όρθια θέση, με τα χέρια πάνω από το κεφάλι, με τα χέρια στη μέση και σκύβοντας μπροστά. Σε καθεμία από αυτές τις θέσεις, αφιέρωσε λίγο χρόνο για να κοιτάξεις το στήθος σου στον καθρέφτη και από το πλάι. Αυτές οι θέσεις μπορεί να φαίνονται κοπιαστικές, αλλά έχουν σκοπό: αλλάζουν τον τρόπο που κρέμεται το στήθος και αυξάνουν την πιθανότητα να εντοπίσεις κάποια ανωμαλία.

Κοίτα το στήθος σου και πρόσεξε την υφή του δέρματος, το σχήμα, τη διαφορά μεγέθους και το περίγραμμα της θηλής. Σημείωσε οτιδήποτε έχει αλλάξει σε μέγεθος, σχήμα ή υφή δέρματος. Μην ανησυχείς για ασυμμετρίες ή ατέλειες! Το κλειδί είναι να αναζητάς οποιαδήποτε απόκλιση από ό,τι είναι συνηθισμένο για σένα, και για αυτό είναι σημαντικό να κάνεις αυτή την εξέταση τακτικά. Μελέτησε το προφίλ του στήθους από κάθε γωνία και σημείωσε τυχόν ασυνήθιστα εξογκώματα ή όγκους που φαίνεται να προεξέχουν. Πρόσεξε επίσης τυχόν βαθουλώματα ή ζάρωμα του δέρματος.

Η ψηλάφηση

Το κλειδί για να κάνεις σωστά το χειροκίνητο μέρος της αυτοεξέτασης μαστού είναι η συχνή εξάσκηση. Όταν ξέρεις πώς είναι κανονικά το στήθος στην αφή, καταλαβαίνεις τι είναι πραγματικά ανώμαλο. Τα κύρια πράγματα που ψάχνεις με την αφή είναι εξογκώματα, όγκοι, πάχυνση του δέρματος ή/και πόνος. Είναι πιθανό να αντιλαμβάνεσαι καλύτερα με το ένα χέρι από ό,τι με το άλλο, οπότε σύγκρινε αυτό που νιώθεις με κάθε χέρι στο άλλο στήθος, ως διπλό έλεγχο ή σημείο αναφοράς.

Ο μαστικός ιστός των γυναικών είναι κανονικά κάπως πυκνός και οζώδης, αλλά ο βαθμός διαφέρει από άτομο σε άτομο. Ορισμένα άτομα πιστεύουν ότι δεν θα μπορούν να ξεχωρίσουν το φυσιολογικό από το μη φυσιολογικό. Αν εξοικειωθείς με τα στοιχεία που αποτελούν την περιοχή του μαστού, όπως ο λιπώδης ιστός, οι μύες, τα οστά, το λεμφικό σύστημα και οι πόροι, θα νιώθεις πιο άνετα όταν την εξετάζεις. Χρειάζεται λίγη εξάσκηση, αλλά θα μπορείς να διακρίνεις μια αλλαγή στον ιστό σου.

Για τη χειροκίνητη αυτοεξέταση μαστού, χρησιμοποίησε τις μαλακές άκρες των τριών μεσαίων δαχτύλων του χεριού που είναι αντίθετο από το στήθος που ελέγχεις. Κράτα τα δάχτυλα ενωμένα καθώς ασκείς πίεση στις περιοχές που εξετάζεις. Άσκησε αρκετή πίεση ώστε να μην περάσεις επιφανειακά πάνω από έναν όγκο, αλλά πρόσεξε να μην πιέζεις πολύ δυνατά, καθώς είναι πιθανό να σπρώξεις ένα εξόγκωμα μακριά από την περιοχή που ψηλαφίζεις. Η κίνηση των δαχτύλων είναι πάντα κυκλική: τοποθέτησέ τα στο δέρμα, πίεσε απαλά και τρίψε με κυκλική κίνηση μέχρι να βεβαιωθείς ότι η περιοχή έχει ελεγχθεί καλά.

Μοτίβα εξέτασης

Υπάρχουν διάφορα μοτίβα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ειδικά για τον έλεγχο της περιοχής του μαστού. Θα πρέπει να τα εφαρμόζεις σε όρθια θέση, καθώς και ξαπλώνοντας ανάσκελα ή/και ξαπλώνοντας στο πλάι. Έτσι ο μαστικός ιστός μετακινείται και μπορείς να ψηλαφίσεις την περιοχή πιο αποτελεσματικά. Πειραματίσου με όλες τις κινήσεις χρησιμοποιώντας την κίνηση των δαχτύλων που περιγράφηκε στην προηγούμενη παράγραφο και διάλεξε το μοτίβο εξέτασης που σου φαίνεται πιο αποτελεσματικό και άνετο. Θυμήσου να ελέγχεις τις μασχάλες, καθώς και την περιοχή του θώρακα κάτω από την κλείδα.

Με το κυκλικό μοτίβο, ξεκίνα από το πιο εξωτερικό σημείο του στήθους και προχώρα γύρω από την περίμετρό του. Μόλις φτάσεις στο σημείο από όπου ξεκίνησες, στένεψε τον κύκλο σου κατά περίπου μία ίντσα και κάνε πάλι τον γύρο του στήθους. Συνέχισε με αυτό το μοτίβο, κάνοντας τους κύκλους όλο και μικρότερους, μέχρι να φτάσεις τελικά στη θηλαία άλω. Επανάλαβε στο άλλο στήθος με το άλλο χέρι.

Με το μοτίβο του ρολογιού, φαντάσου ότι πάνω στο στήθος υπάρχει ένα νοητό ρολόι. Ξεκινώντας από το εξωτερικό άκρο του στήθους, εκεί όπου θα ήταν η θέση των δώδεκα, χρησιμοποίησε την κυκλική κίνηση των δαχτύλων για να εξετάσεις την περιοχή του στήθους κατά μήκος μιας ευθείας γραμμής προς τη θηλή. Επανάλαβε αυτό το βήμα όσες φορές χρειαστεί μέχρι να ελέγξεις όλο το καντράν. Επανάλαβε τη διαδικασία στο άλλο στήθος.

Η τελευταία διάταξη, που συνήθως λέγεται μοτίβο πλέγματος, περιλαμβάνει την κίνηση των δαχτύλων πάνω-κάτω σε στήλες, από την κορυφή ως τη βάση ολόκληρου του στήθους. Ξεκινώντας από τον μαστικό ιστό που βρίσκεται πιο κοντά στο στέρνο, χρησιμοποίησε την κυκλική κίνηση των δαχτύλων για να σαρώσεις πάνω-κάτω το πλέγμα μέχρι να φτάσεις στην άλλη πλευρά. Μην ξεχάσεις να σηκώσεις το στήθος για να ελέγξεις την κάτω πλευρά του. Ορισμένες γυναίκες προτιμούν το μοτίβο πλέγματος επειδή είναι πιο εύκολη μέθοδος για τον εντοπισμό αλλαγών στον μαστικό ιστό. Το μοτίβο πλέγματος ξεκινά από την περιοχή που βρίσκεται πιο κοντά στο στέρνο, η οποία περιέχει τον λιγότερο ιστό, και προχωρά προς τη μασχάλη, όπου ο ιστός είναι πιο πυκνός.

Χρήσιμες συμβουλές

Μια χρήσιμη συμβουλή είναι να διαλέξεις το διάστημα που προτιμάς (μία φορά τον μήνα, μία φορά κάθε δύο μήνες κ.λπ.) και να το σημειώσεις στο ημερολόγιό σου. Αν η περίοδός σου είναι ακανόνιστη, αν δεν έχεις πια περίοδο ή αν είσαι έγκυος, διάλεξε μια μέρα και κάνε την αυτοεξέταση μαστού την ίδια μέρα κάθε μήνα. Έλεγξε το στήθος σου περίπου μία εβδομάδα με δέκα μέρες μετά την έναρξη του κύκλου σου, ώστε να μην είναι τόσο ευαίσθητο. Προσπάθησε να τηρείς σταθερό πρόγραμμα, ώστε να εντοπίζεις αλλαγές που αναπτύσσονται αργά.

Ένας από τους πιο εύκολους και βολικούς τρόπους να ψηλαφίσεις το στήθος σου είναι στο μπάνιο ή στο ντους. Τα βρεγμένα και σαπουνισμένα χέρια γλιστρούν εύκολα πάνω στο στήθος και τα δάχτυλα είναι επίσης πιο ευαίσθητα. Αν προτιμάς να εξετάζεσαι έξω από το ντους, μπορείς να χρησιμοποιήσεις λοσιόν ή λιπαντικό.

Πότε να απευθυνθείς σε επαγγελματία υγείας

Αν βρεις ένα καινούργιο ογκίδιο ή σκλήρυνση, νιώσεις οποιονδήποτε καινούργιο ή ασυνήθιστο πόνο ή παρατηρήσεις οποιαδήποτε διαφορά στο μέγεθος, στο σχήμα ή στην υφή του στήθους σου, απευθύνσου σε επαγγελματία υγείας. Επιπλέον, αν παρατηρήσεις αλλαγές στην περιοχή της θηλής, όπως ερυθρότητα, έκκριμα, βαθουλώματα ή ζάρωμα, για σιγουριά ζήτα ιατρική γνώμη.

Έχει μειονεκτήματα η τακτική αυτοεξέταση μαστού;

Την περιττή ανησυχία ή το άγχος πρέπει να τα διαχειρίζεσαι προσεκτικά. Ορισμένα άτομα προτιμούν να αποφεύγουν τους τακτικούς ιατρικούς ελέγχους και την αυτοπαρακολούθηση επειδή φοβούνται τόσο πολύ μήπως βρουν κάτι ανεπιθύμητο. Αυτή η τακτική σε κρατά στο σκοτάδι για το σώμα σου που αλλάζει και εξαλείφει κάθε δυνατότητα έγκαιρης παρέμβασης. Αν σε φοβίζει όλο αυτό, σκέψου το εξής γεγονός: το 80% όλων των αλλαγών στο στήθος δεν είναι καρκινικές! [www.breastselfexam.ca]

Ορισμένα άτομα μπορεί επίσης να ανησυχούν για το κόστος των επιπλέον επισκέψεων σε γιατρό. Μπορεί να είναι απογοητευτικό να βιώσεις φόβο και περιττά έξοδα μόνο για να μάθεις ότι ήταν όλα ψευδής συναγερμός· να ξέρεις όμως ότι ένας ψευδής συναγερμός είναι η καλύτερη δυνατή έκβαση. Όσο περισσότερο συντονίζεσαι με το στήθος σου, τόσο καλύτερα θα ξεχωρίζεις τις ανωμαλίες από τις φυσιολογικές διακυμάνσεις.

Τελικές σκέψεις

Δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι η αυτοεξέταση μαστού από μόνη της μειώνει τη θνησιμότητα από καρκίνο του μαστού. Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος να προστατευτείς είναι να διαχειρίζεσαι όλους τους παράγοντες κινδύνου, να παρακολουθείς τις αλλαγές στο στήθος σου και να κάνεις τακτικούς προγραμματισμένους ιατρικούς ελέγχους. Θα πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της συνολικής σου φροντίδας για την υγεία του μαστού.