پلی‌آموری
پلی‌آموری در شکل آرمانی‌اش یعنی 'درگیر بودن در چند رابطه‌ی جنسی عاشقانه و بلندمدت، که هر کدام بر بستری از گفت‌وگوی باز، صداقت و مذاکره استوار است'. شاید پلی‌آموری از نگاه افراد ناآشنا راهی آسان برای داشتن چند پارتنر به نظر برسد، اما در واقع فرایندی نسبتاً پیچیده با قوانین و مسئولیت‌های خاص خودش است - درست مثل هر رابطه‌ی عاشقانه‌ی دیگری. اگر به دنبال سوئینگ یا راهی برای فرار از صمیمیت هستید، قطعاً این آن نیست؛ اینجا چیزهای بسیار بیشتری از صرفاً سکس در کار است. در این راهنما بررسی می‌کنیم که این سبک زندگی در عمل چه شکلی دارد، نگاهی به پیشینه‌ی تاریخی آن می‌اندازیم، قوانین بازی را تعریف می‌کنیم و سپس مزایا و پیامدهای درگیر بودن در چنین رابطه‌ای را مرور می‌کنیم.
تعریف
واژه‌ی 'Polyamory' (پلی‌آموری) از ترکیب واژه‌ی یونانی 'poly' به معنای بسیار و واژه‌ی لاتین 'amor' به معنای عشق ساخته شده است. این نوع رابطه معمولاً بیشتر سبک‌های زندگی جایگزین و گرایش‌های جنسی را در بر می‌گیرد. افراد پلی‌آمور گروه‌های صمیمی کوچکی تشکیل می‌دهند که اغلب، اما نه لزوماً، با دیگر اعضا رابطه‌ی جنسی دارند.
آنچه یک رابطه‌ی پلی‌آموری را تعریف می‌کند این است که همه‌ی افراد درگیر از وجود تک‌تک اعضای دیگر گروه کاملاً آگاه‌اند و با حضور آن‌ها موافقت دارند. اعضا ممکن است در یک خانه زندگی کنند یا نکنند. سکس با افراد بیرون از گروه (مگر اینکه طور دیگری توافق شده باشد) همچنان خیانت به شمار می‌رود.
پلی‌آموری با ‘سوئینگ’ فرق دارد، چون سوئینگرها با افراد بیرون از رابطه‌ی اصلی جز سکس (و شاید دوستی) پیوندی ندارند. اصطلاحات دیگری که پلی‌آموری را توصیف می‌کنند عبارت‌اند از 'ناتک‌همسری آگاهانه' یا 'ناتک‌همسری مسئولانه'.
نگاهی دقیق‌تر
رابطه‌های پلی‌آموری می‌توانند شکل‌های بسیار گوناگونی داشته باشند و تقریباً هر ترکیب قابل‌تصوری از مردان و زنان در آن‌ها حضور داشته باشد. برخی از ترکیب‌های رایج‌تر عبارت‌اند از: دو نفر از یک جنسیت و یک نفر از جنسیتی دیگر (شاید - اما نه لزوماً - یک پارتنر گی و یک پارتنر دوجنس‌گرا به همراه نفر سوم)، و دو نفر از یک جنسیت با سه نفر یا بیشتر از جنسیت دیگر (باز هم شاید با عنصری از هم‌جنس‌گرایی یا دوجنس‌گرایی). فهرست ترکیب‌ها تقریباً بی‌پایان است؛ اما آنچه واقعاً برای اعضا اهمیت دارد کیفیت رابطه با دیگر اعضای گروه است.
برای ساده‌تر شدن موضوع، کسانی که این سبک زندگی را دارند معمولاً یک پارتنر اصلی دارند و رابطه‌های دیگر در اولویت بعدی نسبت به آن قرار می‌گیرند. این سطوح رابطه معمولاً اصلی، ثانویه و درجه‌ی سوم نامیده می‌شوند.
رابطه‌های اصلی نزدیک‌ترین پیوند، بالاترین سطح صمیمیت و بیشترین کشش، درگیری عاطفی و توجه را نشان می‌دهند. پارتنرهای اصلی در مسیر زندگی، اهداف زندگی، ارزش‌های شخصی، فرزندپروری، امور مالی شخصی و ترتیبات زندگی مشترک‌اند و از نظر تعهد مادام‌العمر بسیار شبیه به یک ازدواج سنتی هستند.
رابطه‌های ثانویه بسیار شبیه به رابطه‌ی اصلی‌اند، اما زمان/انرژی کمتری به آن‌ها اختصاص می‌یابد و اولویت پایین‌تری دارند. سکسوالیته و حمایت عاطفی همچنان در سطح بسیار بالایی است، اما تعهدات کمتری در زمینه‌هایی مانند اهداف زندگی و امور مالی شخصی وجود دارد.
رابطه‌های درجه‌ی سوم با کسانی شکل می‌گیرند که اساساً 'غریبه‌های پذیرفتنی' به شمار می‌آیند. زمانی که با هم می‌گذرانند اندک و حتی پراکنده است، و هرچند ممکن است پیوند عاطفی و جنسی قوی‌ای وجود داشته باشد، این فرد بخش ثابتی از زندگی شخص به شمار نمی‌آید.
همچنین جوامع یا شبکه‌هایی از افراد پلی‌آمور وجود دارند که با بسیاری از اعضای یک جامعه‌ی مشخص در رابطه‌های باز زندگی می‌کنند.
پلی‌آموری تفاوت زیادی با سوئینگ دارد، چون تمرکز سوئینگ بر تفریح جنسی است - یعنی جنبه‌های فیزیکی رابطه - در حالی که پلی‌آموری بیشتر بر جنبه‌ی عاطفی تمرکز دارد و (در واقع) ممکن است لزوماً هیچ عنصر جنسی‌ای نداشته باشد. افراد پلی‌آمور معمولاً علاوه بر هر رابطه‌ی جنسی، از نظر عاطفی هم عمیقاً درگیر می‌شوند، در حالی که سوئینگرها به‌طور مستمر تعهد عاطفی (یا عملی) بسیار کمتری به یکدیگر دارند.
در عمل همپوشانی زیادی میان این سبک‌های زندگی وجود دارد، اما به‌عنوان یک رهنمود کلی، به گفته‌ی اعضای هر یک از این گروه‌ها، تفاوت‌های بالا دقیق‌اند. نکته‌ی جانبی جالب این است که گاهی به زوج‌های سوئینگری برمی‌خورید که به مرور زمان، به دلیل تمایل به صمیمیت بیشتر با برخی شرکای جنسی مشخص، به افراد پلی‌آمور تبدیل شده‌اند.
تاریخچه
زیست‌شناسان از دیرباز می‌دانند که تک‌همسری جنسی در دنیای طبیعی به‌ندرت، اگر اصلاً، دیده می‌شود؛ در واقع این بیشتر یک قرارداد اجتماعی انسانی است. برای مثال، در دنیای پرندگان، حتی در میان گونه‌هایی که ‘برای تمام عمر جفت می‌شوند’، سهم قابل‌توجهی از جوجه‌ها - در برخی گونه‌ها بیش از یک‌سوم - ممکن است از نری غیر از ‘جفت مادام‌العمر’ ماده باشند. یعنی اسپرم نری دیگر برخی از تخم‌های یک دسته‌تخم را بارور کرده است. این به‌روشنی نشان می‌دهد که حتی برخی گونه‌هایی که پیش‌تر تک‌همسر شمرده می‌شدند، در واقع با شرکایی بیرون از جفت ثابت خود رابطه‌ی جنسی دارند!
افزون بر این، نرهای همه‌ی گونه‌ها تولیدکننده‌ی اسپرم‌اند - چیزی که تولید مقدار زیادش آسان است. در مقابل، تخمک‌ها سخت‌تر و با دفعات کمتری تولید می‌شوند، و این شاید توضیح دهد چرا زنان اغلب در انتخاب پارتنر سخت‌گیرتر از مردان‌اند - و چرا معمولاً بیشتر تمایل دارند سکس و عشق را یک ‘بسته‌ی واحد’ ببینند و برای پرورش فرزندانشان به دنبال امنیت باشند.
رویکرد تقریباً منحصربه‌فرد انسان به رابطه‌های تک‌همسری شاید توضیح دهد چرا حفظ آن‌ها برای ما این‌قدر دشوار است - شاید این اصلاً در ذات ما نیست!
جالب اینجاست که پلی‌آموری به قدمت تاریخ مکتوب وجود داشته است. شواهدی مانند حکاکی‌های معابد در آسیا و نقش‌های روی سفال‌های اروپای باستان و آمریکای جنوبی نشان می‌دهند که این نوع رابطه به معنای واقعی کلمه هزاران سال وجود داشته است. و هرچند فرهنگ مدرن غربی به تک‌همسری گرایش دارد، بسیاری از جوامع در طول تاریخ رابطه با بیش از یک پارتنر را مجاز می‌دانسته‌اند.
رهنمودها
یکی از گیج‌کننده‌ترین جنبه‌های پلی‌آموری باز بودن ‘قوانین’ است. از آنجا که هر موقعیتی متفاوت است، هر کدام رهنمودهای مشخص متفاوتی را در پیش می‌گیرد. قوانین واقعاً مختص هر گروه‌اند.
با این حال، رهنمودهایی هستند که عموماً پذیرفته شده‌اند. هرچند همه‌ی موارد زیر جای بحث دارند، در اینجا برخی از برجسته‌ترین‌ها را ارائه می‌کنیم. در نظر داشته باشید که موارد زیر آرمان‌اند و همه‌ی رابطه‌های پلی‌آموری آن‌ها را به‌طور کامل رعایت نمی‌کنند. با این حال هدف تقریباً یکسان است - رابطه‌های جنسی و عاطفی سالم، شاد و رضایت‌بخش.
رضایت و گفت‌وگوی باز
مهم‌ترین عامل در یک رابطه‌ی پلی‌آموری موافقت همه‌ی افراد درگیر، با شروع از پارتنر اصلی شما، با افزوده شدن فردی دیگر به گروه است. اگر این افزوده شدن پذیرفته نشود، آن رابطه نمی‌تواند اضافه شود. به زبان ساده، هر کاری که هر پارتنر در زمینه‌ی رابطه با هر فرد تازه‌ای انجام می‌دهد، پیش از آنکه هیچ ارتباط فیزیکی‌ای شکل بگیرد، مطرح می‌شود و معمولاً به‌تفصیل درباره‌اش گفت‌وگو می‌شود.
همچنین باید میان اعضای فعلی گروه گفت‌وگوی زیادی جریان داشته باشد. مانند هر رابطه‌ی تک‌همسری موفق، گفت‌وگو کلید است - و چون رابطه‌های پلی‌آموری پیچیده‌ترند، به گفت‌وگوی حتی بیشتری نیاز دارند. همچنین حیاتی است که راه گفت‌وگو باز بماند تا بتوان با ناهمخوانی‌ها کنار آمد. وقتی فردی از خطی عبور می‌کند، باید رابطه‌ی متقابلی وجود داشته باشد که جبران آسیب واردشده را ممکن کند.
وفاداری و پایبندی
برای کامل بودن بحث باید این را هم گفت - خیانت به هیچ وجه پذیرفتنی نیست. رابطه‌های پلی‌آموری همچنان رابطه‌هایی مبتنی بر وفاداری و پایبندی در چارچوب گروه توافق‌شده‌اند، پس از این نظر پلی‌آموری هیچ فرقی با تک‌همسری ندارد.
حمایت متقابل
این آرمان ایجاب می‌کند که پارتنرها به همه‌ی دیگر اعضای گروه و رابطه‌هایی که با یکدیگر دارند احترام بگذارند. توافق پایه این است که رقابت در کمترین حد ممکن نگه داشته شود و هر عضو به نقش و جایگاه دیگران در سلسله‌مراتب احترام بگذارد.
نبود حس مالکیت
افراد پلی‌آمور بر این باورند که محدود کردن رابطه‌هایی که تعهد عاطفی در پی دارند اعتماد را به خطر می‌اندازد، چون اعتماد را مشروط می‌کند. آن‌ها معتقدند وقتی واقعاً به پارتنرهایتان اعتماد دارید، شما و آن‌ها آزادید با ترس کمتری از فقدان یا شکستن اعتماد، بازتر و کامل‌تر عشق بورزید.
این حوزه‌ای است که برداشت‌های فردی از آن هم بسیار متفاوت است. گاهی یک نفر پارتنرهای دیگر را می‌پذیرد، در حالی که دیگری نمی‌پذیرد. با این همه تنوع ممکن، مهم این است بدانید که مشخص کردن رهنمودهای هر رابطه‌ی خاص حیاتی است. هرچه کمتر حس مالکیت داشته باشید، رابطه‌ها می‌توانند بازتر باشند - اما در عمل، تقریباً همیشه یکی از اعضا بیش از دیگران حس مالکیت دارد. اینجاست که دوباره پای گفت‌وگو به میان می‌آید.
مزایا
افراد پلی‌آمور می‌گویند این رابطه چند مزیت دارد:
تنوع جنسی - نمی‌توان از چیزی گذشت که بیشتر افراد آن را یکی از مزایای اصلی پلی‌آموری می‌دانند، و آن داشتن چند پارتنر جنسی است. صرفاً از نظر نیازهای جسمی، دسترسی جنسی به بیش از یک پارتنر می‌تواند عمر رابطه‌ها را طولانی‌تر کند، به‌ویژه وقتی رشد جنسی هم‌زمان در بیش از یک جهت اتفاق می‌افتد. هر فرد آزاد است تمام گستره‌ی علایق و سکسوالیته‌ی خود را کشف کند، بی‌آنکه پارتنر مشخصی را برای مشارکت تحت فشار بگذارد. به این ترتیب، هر رابطه می‌تواند از جنبه‌هایی که برایش مهم است رضایت‌بخش‌تر و لذت‌بخش‌تر شود.
رابطه‌های غیرجنسی عمیق‌تر - برخی رابطه‌های تک‌همسری وقتی با یک دوستی عمیق روبه‌رو می‌شوند، به دلیل حسادت تحت فشار قرار می‌گیرند، حتی وقتی پای هیچ سکسی در میان نیست! در چارچوب پلی‌آموری، این نوع دوستی‌ها اغلب کاملاً پذیرفته می‌شوند و در واقع از آن‌ها استقبال می‌شود. به این ترتیب، بسیاری از نیازهای غیرجنسی بدون نیاز به تماس جنسی برآورده می‌شوند.
رشد شخصی - زندگی در چنین رابطه‌ای می‌تواند چشم شما را به جنبه‌های بسیاری از خودتان باز کند که شاید پیش‌تر از آن‌ها آگاه نبودید. مسائل مربوط به حسادت، مرزهای شخصی، رابطه‌ها و سکسوالیته در یک رابطه‌ی پلی‌آموری همگی به‌وضوح در کانون توجه قرار می‌گیرند. پرداختن به آن‌ها می‌تواند وسیله‌ای برای رشد شخصی چشمگیر باشد، که یکی از مزایای واقعی بودن در هر رابطه‌ای است.
شبکه‌ی حمایتی گسترده - وقتی پای جزئیات عملی یک رابطه به میان می‌آید، عبارت ‘دست‌های بسیار کار را سبک می‌کنند’ اینجا صدق می‌کند. چه منظور کارهای خانه باشد، چه چند منبع درآمد یا بزرگ کردن فرزندان - داشتن خانواده‌ای گسترده در کنار خود بسیاری از کارها را آسان‌تر می‌کند، همان‌طور که هر والد تنهایی می‌تواند گواهی دهد. یک خانواده‌ی تک‌همسر معمولاً برای این نوع کمک روزمره به خاله‌ها و عمه‌ها، دایی‌ها و عموها، پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها و عموزاده‌ها و خاله‌زاده‌ها تکیه می‌کند. خانواده‌های پلی‌آموری می‌توانند دقیقاً همین کار را بکنند، اما درون خود خانواده‌ی هسته‌ای.
زنده نگه داشتن جرقه - بسیاری از ما با تلاشی که برای رابطه‌های تازه می‌کنیم، و برای جلب و حفظ توجه طرف مقابل، آشنا هستیم. وقتی این شور فروکش می‌کند و رابطه آشنا و عادی می‌شود، اغلب دوری از یکدیگر (یا رویدادی مشابه) است که آن چیزها را به یادمان می‌آورد. به گفته‌ی بسیاری از افراد پلی‌آمور، رابطه‌های دیگر در واقع می‌توانند آن جرقه‌ها را زنده نگه دارند، چون انرژی یک رابطه‌ی تازه کمی مسری است. تغییر مداوم در یک رابطه‌ی چندپارتنری هم این اثر را تشدید می‌کند و کمک می‌کند همه‌چیز 'تازه بماند'.
پیامدها
جدی‌ترین چالش‌های پلی‌آموری عبارت‌اند از:
- کنار گذاشتن بخش بزرگی از شرطی‌سازی‌های اجتماعی و برداشت‌های از پیش شکل‌گرفته برای اینکه این شکل پیچیده از رابطه جواب بدهد.
- کنار آمدن با فشار اجتماعی منفی فراوان از سوی اکثریت تک‌همسر در فرهنگ غربی.
- کنار آمدن با احساس حسادت و حس مالکیت.
- ساختن سطحی از اعتماد و احترام که شاید لازم باشد از آنچه در رابطه‌های تک‌همسری به آن عادت داشته‌اید فراتر برود.
- تقویت مهارت‌های ارتباطی‌تان در زمینه‌ی مرزهای شخصی، خواسته‌ها و نیازها - همه در بستر یک رابطه.
- مسائل شخصی (بار عاطفی گذشته) بیشتر، نه کمتر، چون هر فردی بار گذشته‌ی خودش را با خود می‌آورد - و اگر با بیش از یک پارتنر در رابطه باشید، یعنی باید از نظر عاطفی از بیش از یک نفر حمایت کنید.
نکات پایانی
با فکر و توجه دقیق، به‌علاوه‌ی رشد شخصی فراوان، یک رابطه‌ی پلی‌آموری می‌تواند برای کسانی که تک‌همسری به‌سادگی ‘به آن‌ها نمی‌خورد’ مزایای بسیاری داشته باشد. با کنترل محکم بر احساس حسادت خودتان و با پرورش اعتماد لازم، پلی‌آموری می‌تواند بسیار خوب جواب بدهد و به زندگی‌ای شاد و رضایت‌بخش بینجامد. با این حال، این بدون کار و تلاش فراوان اتفاق نمی‌افتد، چون اجازه دادن به فردی که دوستش دارید تا (علاوه بر شما) شخص دیگری را هم دوست داشته باشد، گفتنش بسیار آسان‌تر از انجام دادنش است. فراتر از این، هنوز پیامدهای اجتماعی و فرهنگی هم هست که باید با آن‌ها کنار بیایید - به خانواده‌تان چه خواهید گفت و شام کریسمس از این به بعد چه شکلی خواهد داشت؟
تصمیم به زندگی در یک رابطه‌ی پلی‌آموری کاملاً فردی است. این رابطه مزایای قابل‌توجهی دارد، اما برای موفق شدنش چالش‌های واقعی هم پیش رو است. ما از همه‌ی کسانی که می‌کوشند از طریق این شکل از رابطه‌ی باز و عاشقانه به شادی بیشتری برسند قدردانی می‌کنیم و امیدواریم این مقاله برای کسانی که کمتر درباره‌اش می‌دانند مفید باشد.
