خودآزمایی - پستان
سرطان پستان دومین نوع شایع سرطان در میان زنان در آمریکا است. افزون بر این، شایع‌ترین سرطانی است که در زنان کانادایی تشخیص داده می‌شود [www.phac-aspc.gc.ca]. اگرچه پژوهشگران هنوز این بیماری را به‌طور کامل نشناخته‌اند، می‌دانیم که محدود کردن مصرف الکل، فعال ماندن و حفظ وزن سالم می‌تواند احتمال ابتلا به آن را کاهش دهد، و تشخیص زودهنگام معمولاً به این معناست که بیماری در مرحله‌ای زودتر و درمان‌پذیرتر شناسایی می‌شود. روش انجام خودآزمایی پستان ساده است و در این مقاله به‌طور کامل شرح داده خواهد شد.
سرطان پستان چیست؟
National Cancer Institute (مؤسسه‌ی ملی سرطان) آن را چنین تعریف می‌کند: “سرطانی که در بافت‌های پستان، معمولاً در مجاری (لوله‌هایی که شیر را به نوک سینه می‌رسانند) و لوبول‌ها (غده‌هایی که شیر می‌سازند) شکل می‌گیرد”. اگرچه سرطان پستان در مردان هم رخ می‌دهد، احتمال آن بسیار کم است.
چرا باید خودآزمایی پستان انجام داد؟
انجام منظم خودآزمایی پستان به چند دلیل مهم است. تشخیص و درمان زودهنگام ممکن است جان شما را نجات دهد. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که یافتن و درمان سرطان پستان در مراحل اولیه می‌تواند از مرگ ناشی از این بیماری پیشگیری کند. خودآزمایی پستان سریع، رایگان و آسان است و به کمک هیچ‌کس دیگری نیاز ندارد. عادت کردن به خودآزمایی منظم شما را با پستان‌هایتان آشنا می‌کند و آگاهی‌تان را از هرگونه تغییر نامعمول در بافت افزایش می‌دهد.
عوامل خطر
حذف عوامل خطر و پذیرفتن عوامل محافظ نیز بسیار مهم است. توصیه می‌شود زنان بالای چهل سال دست‌کم هر دو سال یک بار پستان‌های خود را نزد یک متخصص سلامت آموزش‌دیده معاینه کنند؛ با این حال، اگر عوامل خطر شما بیش از حد معمول باشد، خودآزمایی پستان اولویت باز هم بیشتری پیدا می‌کند و ممکن است لازم باشد غربالگری نزد یک پزشک آموزش‌دیده نیز با فاصله‌های کوتاه‌تری انجام شود.
عوامل خطر بالا شامل موارد زیر است، اما به آن‌ها محدود نمی‌شود: جنسیت (چون ۹۹٪ مبتلایان به سرطان پستان زن هستند)، سن، داشتن خویشاوند نزدیکی که به این بیماری مبتلا شده است، چاقی (طبق تعریف شاخص توده‌ی بدنی)، شروع قاعدگی پیش از دوازده سالگی یا یائسگی پس از پنجاه‌وپنج سالگی، به دنیا آوردن نخستین فرزند پس از سی سالگی - یا هرگز فرزند نیاوردن، هرگز شیر ندادن، و مصرف هورمون‌درمانی جایگزین (HRT).
عوامل خطر متوسط عواملی هستند که با ثبات کمتری خطر سرطان را افزایش می‌دهند یا به‌عنوان عوامل احتمالی مشکوک شناخته می‌شوند. عوامل خطر متوسط عموماً به انتخاب‌های سبک زندگی مربوط‌اند، مانند: مصرف دخانیات، نوشیدن بیش از یک نوشیدنی الکلی در روز، کم‌تحرکی، رژیم غذایی کم‌میوه و کم‌سبزی، و استفاده از وسایل ضدبارداری.
چه چیزی را معاینه کنید
کل ناحیه‌ی پستان را بررسی کنید، که شامل پستان‌ها، زیر بغل‌ها، اطراف پهلوی قفسه‌ی سینه و بافت امتداد آن تا استخوان ترقوه است. به جای اینکه از بالا به پستان‌هایتان نگاه کنید، آن‌ها را در آینه ببینید. اگر پستان‌های بزرگ‌تری دارید، حتماً آن‌ها را بالا بگیرید و قسمت زیرینشان را بررسی کنید.
معاینه‌ی چشمی
برای معاینه‌ی چشمی به آینه‌ای در جایی پرنور نیاز دارید. روبه‌روی آن قرار بگیرید و مستقیم به جلو نگاه کنید. معاینه‌ی چشمی را در همه‌ی این حالت‌های بدن انجام دهید: نشسته، ایستاده، دست‌ها بالای سر، دست‌ها روی کمر، و خم‌شده به جلو. در هر یک از این حالت‌ها لحظه‌ای هم از زاویه‌ی کناری به پستان‌هایتان در آینه نگاه کنید. شاید این حالت‌ها زحمت زیادی به نظر برسند، اما هدفی دارند؛ شکل آویزان بودن پستان‌ها را تغییر می‌دهند و احتمال اینکه هرگونه ناهنجاری را ببینید بیشتر می‌کنند.
به پستان‌هایتان نگاه کنید و به بافت پوست، شکل، تفاوت اندازه و شکل نوک سینه توجه کنید. هر چیزی را که در اندازه، شکل یا بافت پوست تغییر کرده است در نظر بگیرید. نگران عدم تقارن یا نقص نباشید! نکته‌ی اصلی، یافتن هرگونه انحراف از وضعیت معمول خودتان است، و به همین دلیل انجام منظم این معاینه اهمیت دارد. نیم‌رخ پستان‌ها را از هر زاویه بررسی کنید و به هر برآمدگی یا توده‌ی غیرعادی که بیرون‌زده به نظر می‌رسد توجه کنید. همچنین به هرگونه فرورفتگی یا چین‌خوردگی پوست دقت کنید.
معاینه‌ی لمسی
کلید انجام موفق بخش لمسی خودآزمایی پستان، تمرین مکرر است. آشنایی با حس طبیعی پستان‌ها به شما کمک می‌کند بفهمید چه چیزی واقعاً غیرطبیعی است. مهم‌ترین چیزهایی که باید با لمس دنبالشان بگردید برآمدگی‌ها، توده‌ها، ضخیم شدن پوست و/یا درد است. ممکن است با یک دست بهتر از دست دیگر حس کنید، پس آنچه را با هر دست حس می‌کنید با پستان دیگر مقایسه کنید تا یک بررسی دوباره یا نقطه‌ی مرجع داشته باشید.
بافت پستان زنان معمولاً تا حدی ضخیم و ناصاف است، اما میزان این تنوع از فردی به فرد دیگر فرق می‌کند. برخی افراد فکر می‌کنند نمی‌توانند حالت طبیعی را از غیرطبیعی تشخیص دهند. آشنایی با اجزای تشکیل‌دهنده‌ی ناحیه‌ی پستان، مانند بافت چربی، عضله، استخوان‌ها، دستگاه لنفاوی و مجاری، کمک می‌کند هنگام معاینه احساس راحتی بیشتری داشته باشید. این کار کمی تمرین می‌خواهد، اما می‌توانید تغییر در بافت خود را تشخیص دهید.
برای انجام خودآزمایی لمسی پستان، از بالشتک نرم سه انگشت میانی دست مخالف پستانی که بررسی می‌کنید استفاده کنید. انگشتان را کنار هم نگه دارید و روی نواحی مورد بررسی فشار وارد کنید. به اندازه‌ای فشار دهید که از روی توده رد نشوید، اما مراقب باشید بیش از حد فشار ندهید، چون ممکن است برآمدگی را از ناحیه‌ای که لمس می‌کنید کنار بزنید. حرکت انگشتان همیشه دایره‌ای است؛ آن‌ها را روی پوست بگذارید، به‌آرامی فشار دهید و با حرکت دایره‌ای بمالید تا مطمئن شوید آن ناحیه به‌خوبی بررسی شده است.
الگوهای معاینه
چند الگو وجود دارد که می‌توان به‌طور خاص برای بررسی ناحیه‌ی پستان از آن‌ها استفاده کرد. این الگوها را باید در حالت ایستاده و همچنین هنگام درازکشیدن به پشت و/یا به پهلو انجام دهید. این کار باعث می‌شود بافت پستان جابه‌جا شود تا بتوانید ناحیه را بهتر لمس کنید. همه‌ی حرکت‌ها را با حرکت انگشتی که در پاراگراف قبل شرح داده شد امتحان کنید و الگویی را انتخاب کنید که برایتان مؤثرتر و راحت‌تر است. یادتان باشد زیر بغل‌ها و ناحیه‌ی قفسه‌ی سینه‌ی زیر ترقوه را هم بررسی کنید.
در الگوی دایره‌ای، از بیرونی‌ترین نقطه‌ی پستان شروع کنید و دور محیط پستان حرکت کنید. وقتی به نقطه‌ی شروع رسیدید، دایره را حدود یک اینچ یا کمی بیشتر به داخل ببرید و دوباره دور پستان بچرخید. این الگو را ادامه دهید و دایره‌ها را کوچک‌تر و کوچک‌تر کنید تا سرانجام به هاله برسید. همین کار را روی پستان دیگر با دست دیگر تکرار کنید.
در الگوی ساعتی، پستان را با یک ساعت خیالی روی آن تصور کنید. از لبه‌ی بیرونی پستان، جایی که ساعت دوازده قرار می‌گیرد، شروع کنید و با حرکت دایره‌ای انگشتان، ناحیه‌ی پستان را در امتداد یک خط مستقیم به سمت ناحیه‌ی نوک سینه بررسی کنید. این مرحله را هر چند بار که لازم است تکرار کنید تا کل صفحه‌ی ساعت را بررسی کرده باشید. این روند را روی پستان دیگر تکرار کنید.
آخرین الگو، که معمولاً الگوی شبکه‌ای نامیده می‌شود، شامل حرکت دادن انگشتان به بالا و پایین در ستون‌هایی از بالا تا پایین کل پستان است. از بافت پستان نزدیک‌تر به جناغ سینه شروع کنید و با حرکت دایره‌ای انگشتان، در طول شبکه بالا و پایین بروید تا به طرف دیگر برسید. فراموش نکنید پستان را بالا بگیرید تا قسمت زیرینش را بررسی کنید. برخی زنان الگوی شبکه‌ای را ترجیح می‌دهند، چون روش آسان‌تری برای تشخیص تغییرات بافت پستان است. الگوی شبکه‌ای از ناحیه‌ی نزدیک به جناغ سینه که کمترین مقدار بافت را دارد شروع می‌شود و به سمت زیر بغل که ضخیم‌ترین بافت را دارد پیش می‌رود.
چند نکته
یک نکته‌ی مفید این است که فاصله‌ی دلخواهتان (ماهی یک بار، هر دو ماه یک بار و غیره) را انتخاب کنید و آن را در تقویمتان علامت بزنید. اگر قاعدگی‌تان نامنظم است، دیگر قاعده نمی‌شوید یا باردار هستید، روزی را انتخاب کنید و هر ماه در همان روز خودآزمایی پستان را انجام دهید. پستان‌هایتان را حدود یک هفته تا ده روز پس از شروع چرخه‌تان بررسی کنید تا کمتر حساس باشند. سعی کنید به برنامه‌ای ثابت پایبند بمانید تا بتوانید تغییراتی را که آهسته ایجاد می‌شوند تشخیص دهید.
یکی از آسان‌ترین و راحت‌ترین راه‌ها برای معاینه‌ی لمسی پستان‌ها، هنگام حمام کردن در وان یا زیر دوش است. دست‌های خیس و صابونی به‌راحتی روی پستان‌ها می‌لغزند و انگشتان هم حساس‌ترند. اگر ترجیح می‌دهید بیرون از حمام خود را معاینه کنید، می‌توانید به جای آن از لوسیون یا لوبریکانت شخصی استفاده کنید.
چه زمانی به کادر درمان مراجعه کنید
اگر توده یا ضخیم‌شدگی تازه‌ای پیدا کردید، دچار درد تازه یا غیرمعمولی شدید، یا متوجه هرگونه تفاوت در اندازه، شکل یا بافت پستان خود شدید، به کادر درمان خود اطلاع دهید. همچنین اگر متوجه هرگونه تغییر در ناحیه‌ی نوک سینه، مانند قرمزی، ترشح، فرورفتگی یا چین‌خوردگی شدید، جانب احتیاط را رعایت کنید و به پزشکتان بگویید.
آیا خودآزمایی منظم پستان عیبی هم دارد؟
نگرانی یا اضطراب بی‌مورد چیزی است که باید با دقت مدیریتش کنید. برخی افراد ترجیح می‌دهند از معاینه‌های منظم پزشکی و پایش خود دوری کنند، چون بسیار می‌ترسند با چیزی ناخوشایند روبه‌رو شوند. این روش شما را از تغییرات بدنتان بی‌خبر نگه می‌دارد و هرگونه امکان مداخله‌ی به‌موقع را از بین می‌برد. کسانی که می‌ترسند، این واقعیت را در نظر بگیرند؛ ۸۰٪ همه‌ی تغییرات پستان سرطانی نیستند! [www.breastselfexam.ca]
برخی افراد هم ممکن است نگران هزینه‌های مراجعه‌های اضافی به پزشک باشند. شاید ناامیدکننده باشد که ترس و هزینه‌ی بی‌مورد را تجربه کنید و بعد بفهمید همه‌اش یک هشدار کاذب بوده است؛ با این حال، مطمئن باشید که هشدار کاذب بهترین نتیجه‌ی ممکن است. هرچه بیشتر با پستان‌هایتان آشنا بمانید، در تشخیص تفاوت میان ناهنجاری‌ها و نوسان‌های طبیعی ماهرتر می‌شوید.
نکات پایانی
هیچ تضمینی وجود ندارد که خودآزمایی پستان به‌تنهایی نرخ مرگ ناشی از سرطان پستان را کاهش دهد. مؤثرترین راه محافظت از خود، مدیریت همه‌ی عوامل خطر، در جریان ماندن از تغییرات پستان‌هایتان و رفتن منظم به معاینه‌های زمان‌بندی‌شده نزد پزشک است. این کار باید بخش جدایی‌ناپذیری از آگاهی کلی شما درباره‌ی سلامت پستان باشد.
