Самопреглед - дојка

Ракот на дојката е втор најчест вид рак кај жените во Америка. Покрај тоа, тоа е најчестиот рак што се дијагностицира кај жените во Канада [www.phac-aspc.gc.ca]. Иако истражувачите сѐ уште не ја разбираат целосно оваа болест, познато е дека ограничувањето на алкохолот, физичката активност и одржувањето здрава телесна тежина можат да го намалат ризикот од нејзино појавување, а раното откривање обично значи дека болеста е откриена во порана фаза, кога полесно се лекува. Методологијата на самопрегледот на дојките е едноставна и детално ќе биде опишана во овој текст.

Што е рак на дојката?

Националниот институт за рак го дефинира како “рак што се формира во ткивата на дојката, обично во каналите (цевчињата што го носат млекото до брадавицата) и лобулите (жлездите што произведуваат млеко)”. Иако ракот на дојката се јавува и кај мажите, веројатноста е многу мала.

Зошто да правиш самопреглед на дојките?

Редовниот самопреглед на дојките е важен од повеќе причини. Раното откривање и лекување може да ти го спаси животот. Студиите покажуваат дека откривањето и лекувањето на ракот на дојката во раните фази може да спречи смрт од оваа болест. Самопрегледот на дојките е брз, бесплатен, лесен за изведување и не бара ничија помош. Кога ќе стекнеш навика за редовни самопрегледи, подобро ќе ги запознаеш своите дојки и полесно ќе забележуваш какви било неправилни промени во ткивото.

Фактори на ризик

Отстранувањето на факторите на ризик и прифаќањето на заштитните фактори се исто така исклучително важни. Се препорачува жените постари од четириесет години да прават преглед на дојките кај обучен здравствен работник барем еднаш на секои две години; меѓутоа, ако кај тебе се присутни повеќе фактори на ризик од вообичаено, самопрегледот на дојките станува уште поголем приоритет, а можеби ќе треба и почесто да одиш на скрининг кај обучен клиничар.

Високите фактори на ризик ги вклучуваат, но не се ограничени на, следниве: полот (бидејќи 99% од засегнатите од рак на дојката се жени), возраста, појава на оваа болест во блиското семејство, дебелината (според мерењето на индексот на телесна маса), прва менструација пред дванаесеттата година или менопауза по педесет и петтата година, прво раѓање по триесеттата година - или воопшто никакво раѓање, отсуство на доење и примање хормонска заместителна терапија (ХЗТ).

Умерени фактори на ризик се оние што помалку доследно го зголемуваат ризикот од рак или се сомнителни како можни придонесувачи. Умерените фактори на ризик главно се поврзани со изборот на начин на живот, како што се: пушење тутунски производи, пиење повеќе од еден алкохолен пијалак дневно, физичка неактивност, исхрана сиромашна со овошје и зеленчук и користење контрацептивни средства.

Што да прегледаш

Провери ја целата област на дојките, која ги вклучува дојките, пазувите, страните на градниот кош и ткивото сѐ до клучната коска. Гледај ги дојките во огледало наместо да гледаш надолу кон нив. Ако имаш поголеми дојки, задолжително подигни ги и прегледај ја долната страна.

Визуелен преглед

За визуелниот преглед ти треба огледало на добро осветлено место. Застани пред него и гледај право напред. Изведи го визуелниот преглед во сите следни положби на телото: седечки, стоечки, со раце над главата, со раце на колковите и наведнато напред. Во секоја од овие положби одвој момент да ги погледнеш дојките во огледалото и од страна. Овие положби можеби изгледаат како многу работа, но имаат цел; тие го менуваат начинот на кој висат дојките и ја зголемуваат шансата да забележиш каква било абнормалност.

Погледни ги дојките и обрни внимание на текстурата на кожата, обликот, разликата во големина и контурата на брадавицата. Забележи сѐ што се променило по големина, облик или текстура на кожата. Не грижи се за асиметрија или несовршености! Клучно е да бараш какво било отстапување од она што е вообичаено за тебе, и токму затоа е важно овој преглед да го правиш редовно. Проучи го профилот на дојките од секој агол и забележи какви било необични испакнатини или грутки што се чини дека штрчат. Исто така, обрни внимание на какви било вдлабнувања или набрчкувања на кожата.

Рачен преглед

Клучот за успешно изведување на рачниот дел од самопрегледот на дојките е честото вежбање. Познавањето на тоа какви се дојките на допир во нормална состојба ќе ти даде увид во тоа што е навистина абнормално. Главните работи што треба да ги напипаш се испакнатини, грутки, задебелување на кожата и/или болка. Можно е со едната рака да чувствуваш подобро отколку со другата, затоа спореди го она што го чувствуваш со секоја рака со другата дојка, како двојна проверка или репер.

Ткивото на дојките кај жените е обично донекаде густо и грутчесто, но степенот на варијација се разликува од личност до личност. Некои луѓе мислат дека нема да можат да разликуваат што е нормално од што е абнормално. Ако се запознаеш со елементите што ја сочинуваат областа на дојките, како масното ткиво, мускулите, коските, лимфниот систем и каналите, ќе се чувствуваш поопуштено додека ја прегледуваш. Потребно е малку вежбање, но ќе можеш да препознаеш промена во своето ткиво.

За рачниот самопреглед на дојките, користи ги меките перничиња на трите средни прсти од раката спротивна на дојката што ја проверуваш. Држи ги прстите заедно додека притискаш на местата што ги прегледуваш. Притискај доволно за да не прескокнеш грутка, но внимавај да не притиснеш премногу силно, бидејќи можно е да ја поместиш испакнатината од местото што го опипуваш. Движењето на прстите е секогаш кружно; стави ги на кожата, притисни нежно и трљај со кружни движења додека не се увериш дека местото е добро прегледано.

Шеми на преглед

Постојат повеќе шеми што може да се користат специјално за прегледување на областа на дојките. Треба да ги изведуваш во стоечка положба, како и кога лежиш на грб и/или на страна. Така ткивото на дојките се поместува и можеш поуспешно да ја опипаш областа. Испробај ги сите движења со движењето на прстите опишано во претходниот пасус и избери ја шемата на преглед што ти изгледа најефикасна и најудобна. Не заборавај да ги провериш пазувите, како и градниот дел под клучната коска.

Со кружната шема, почни од најнадворешната точка на дојката и движи се околу работ на дојката. Кога ќе стигнеш до почетната точка, стесни го кругот за околу еден инч и повторно помини околу дојката. Продолжи со оваа шема, правејќи ги круговите сѐ помали, додека конечно не стигнеш до ареолата. Повтори го ова на другата дојка со другата рака.

Со шемата на часовник, замисли дека на дојката има часовник. Почнувајќи од надворешниот раб на дојката, таму каде што би било дванаесет часот, со кружното движење на прстите прегледај ја областа на дојката по права линија кон брадавицата. Повторувај го овој чекор онолку пати колку што е потребно, додека не го провериш целиот бројчаник. Повтори ја постапката на другата дојка.

Последната конфигурација, позната како мрежна шема, вклучува движење на прстите нагоре и надолу во колони, од врвот до дното на целата дојка. Почнувајќи од ткивото на дојката најблиску до градната коска, со кружното движење на прстите движи се нагоре и надолу низ мрежата додека не стигнеш до другата страна. Не заборавај да ја подигнеш дојката за да ја прегледаш нејзината долна страна. Некои жени ја претпочитаат мрежната шема бидејќи е полесен начин за откривање промени во ткивото на дојката. Мрежната шема почнува од областа најблиску до градната коска, каде што има најмалку ткиво, и напредува кон пазувата, каде што ткивото е најгусто.

Совети

Корисен совет е да го избереш интервалот што ти одговара (еднаш месечно, еднаш на секои два месеци итн.) и да го означиш во календарот. Ако менструациите ти се нередовни, ако веќе немаш менструација или ако е во тек бременост, избери еден ден и прави го самопрегледот на дојките на истиот ден секој месец. Провери ги дојките околу една недела до десет дена по почетокот на циклусот, за да не бидат толку чувствителни. Обиди се да се држиш до постојан распоред за да можеш да забележиш промени што се развиваат полека.

Еден од најлесните и најпрактичните начини рачно да ги прегледаш дојките е додека се капеш во када или под туш. Влажните и насапунени раце лесно лизгаат по дојките, а прстите се и почувствителни. Како замена може да се користи лосион или лубрикант, ако претпочиташ да се прегледуваш надвор од тушот.

Кога да се обратиш кај здравствен работник

Ако најдеш нова грутка или задебелување, почувствуваш нова или нетипична болка, или забележиш каква било разлика во големината, обликот или текстурата на дојката, обрати се кај својот здравствен работник. Дополнително, ако забележиш промени во областа на брадавицата, како црвенило, истекување, вдлабнување или набрчкување, за секој случај кажи му на својот лекар.

Дали редовниот самопреглед на дојките има лоша страна?

Непотребната грижа или вознемиреност се нешто со што треба внимателно да се справуваш. Некои луѓе претпочитаат да ги избегнуваат редовните лекарски прегледи и самонабљудувањето бидејќи многу се плашат дека ќе наидат на нешто непосакувано. Овој пристап те држи во незнаење за промените во твоето тело и ја елиминира секоја можност за навремена интервенција. За оние што се плашат, еве еден факт: 80% од сите промени на дојките не се рак! [www.breastselfexam.ca]

Некои луѓе можеби се загрижени и за трошоците поврзани со дополнителни посети кај лекар. Може да биде фрустрирачки да поминеш низ страв и непотребни трошоци, а потоа да дознаеш дека сѐ било лажна тревога; меѓутоа, имај на ум дека лажната тревога е најдобриот можен исход. Колку подобро ги следиш своите дојки, толку подобро ќе ги разликуваш неправилностите од нормалните промени.

Завршни мисли

Нема гаранција дека самопрегледот на дојките сам по себе ја намалува смртноста од рак на дојката. Најефикасниот начин да се заштитиш е да ги контролираш сите фактори на ризик, да ги следиш промените во своите дојки и редовно да одиш на закажаните прегледи кај лекар. Самопрегледот треба да биде составен дел од твојата целокупна грижа за здравјето на дојките.