Samobadanie - Piersi

Rak piersi jest drugim najczęściej występującym nowotworem u kobiet w Ameryce. Co więcej, to nowotwór najczęściej diagnozowany u Kanadyjek [www.phac-aspc.gc.ca]. Choć naukowcy nie rozumieją tej choroby do końca, wiadomo, że ograniczenie alkoholu, aktywność fizyczna i utrzymywanie zdrowej wagi mogą zmniejszyć ryzyko jej rozwoju, a wczesne wykrycie zwykle oznacza, że zostaje ona wychwycona na wcześniejszym, łatwiejszym do leczenia etapie. Metoda samobadania piersi jest prosta i zostanie w tym artykule dokładnie opisana.

Czym jest rak piersi?

National Cancer Institute definiuje go jako “nowotwór, który powstaje w tkankach piersi, zwykle w przewodach (kanalikach doprowadzających mleko do brodawki) i w zrazikach (gruczołach wytwarzających mleko)”. Choć rak piersi występuje również u mężczyzn, prawdopodobieństwo jest bardzo niskie.

Po co wykonywać samobadanie piersi?

Regularne samobadanie piersi jest ważne z kilku powodów. Wczesne wykrycie i leczenie może uratować ci życie. Badania pokazują, że wykrycie i leczenie raka piersi we wczesnym stadium pozwala zapobiec śmierci z powodu tej choroby. Samobadanie piersi jest szybkie, bezpłatne, łatwe do wykonania i nie wymaga niczyjej pomocy. Wyrobienie nawyku regularnego samobadania pozwoli ci poznać własne piersi i zwiększy twoją świadomość wszelkich nietypowych zmian w tkance.

Czynniki ryzyka

Eliminowanie czynników ryzyka i wzmacnianie czynników ochronnych również jest niezwykle ważne. Zaleca się, aby kobiety po czterdziestym roku życia poddawały się badaniu piersi u przeszkolonej osoby z personelu medycznego co najmniej raz na dwa lata; jeśli jednak masz więcej czynników ryzyka niż przeciętnie, samobadanie piersi staje się jeszcze większym priorytetem, a badania przesiewowe u przeszkolonego personelu klinicznego mogą wymagać częstszego powtarzania.

Do czynników wysokiego ryzyka należą między innymi: płeć (ponieważ 99% osób dotkniętych rakiem piersi to kobiety), wiek, przypadek tej choroby u bliskiej osoby w rodzinie, otyłość (określana wskaźnikiem masy ciała), wystąpienie miesiączki przed dwunastym rokiem życia lub menopauzy po pięćdziesiątym piątym, urodzenie pierwszego dziecka po trzydziestce - albo wcale, brak karmienia piersią oraz stosowanie hormonalnej terapii zastępczej (HTZ).

Czynniki umiarkowanego ryzyka to te, które zwiększają ryzyko nowotworu mniej konsekwentnie albo co do których istnieje podejrzenie, że mogą się do niego przyczyniać. Zwykle wiążą się ze stylem życia, na przykład: palenie tytoniu, picie więcej niż jednej porcji alkoholu dziennie, brak aktywności fizycznej, dieta uboga w owoce i warzywa oraz stosowanie środków antykoncepcyjnych.

Co badać

Sprawdzaj całą okolicę piersi, czyli piersi, pachy, boczne partie klatki piersiowej oraz tkankę ciągnącą się aż do obojczyka. Patrz na piersi w lustrze, zamiast spoglądać na nie z góry. Jeśli masz duże piersi, koniecznie unieś je i obejrzyj od spodu.

Oglądanie piersi

Do oglądania potrzebne jest lustro w dobrze oświetlonym miejscu. Stań przed nim i patrz prosto przed siebie. Obejrzyj się we wszystkich poniższych pozycjach: siedząc, stojąc, z rękami nad głową, z dłońmi na biodrach i pochylając się do przodu. W każdej z tych pozycji poświęć chwilę na obejrzenie piersi w lustrze również z boku. Te ustawienia mogą wydawać się sporym zachodem, ale mają swój cel; zmieniają sposób, w jaki piersi opadają, i zwiększają szansę na wychwycenie nieprawidłowości.

Popatrz na piersi i zwróć uwagę na strukturę skóry, kształt, różnicę wielkości oraz zarys brodawki. Odnotuj wszystko, co zmieniło wielkość, kształt lub strukturę skóry. Nie przejmuj się asymetrią ani niedoskonałością! Najważniejsze jest szukanie wszelkich odstępstw od tego, co jest u ciebie normalne, i właśnie dlatego trzeba wykonywać to badanie regularnie. Przyjrzyj się profilowi piersi pod każdym kątem i odnotuj wszelkie nietypowe wypukłości lub guzki, które zdają się odstawać. Zwróć też uwagę na wciągnięcia i pomarszczenia skóry.

Badanie dotykiem

Kluczem do dobrego wykonania dotykowej części samobadania piersi jest częsta praktyka. Znajomość tego, jak piersi normalnie się wyczuwa, da ci rozeznanie w tym, co naprawdę jest nieprawidłowe. Szukać należy przede wszystkim wypukłości, guzków, zgrubienia skóry i/lub bólu. Możliwe, że jedną ręką wyczuwasz lepiej niż drugą, więc porównuj to, co czujesz każdą ręką, z drugą piersią, jako dodatkowe sprawdzenie lub punkt odniesienia.

Tkanka piersi u kobiet jest zwykle nieco gęsta i grudkowata, ale stopień zróżnicowania bywa różny u różnych osób. Niektóre osoby sądzą, że nie będą w stanie odróżnić tego, co normalne, od tego, co nieprawidłowe. Poznanie elementów, z których zbudowana jest okolica piersi, takich jak tkanka tłuszczowa, mięśnie, kości, układ chłonny i przewody mleczne, pomoże ci czuć się pewniej podczas badania. Wymaga to trochę praktyki, ale nauczysz się rozpoznawać zmianę we własnej tkance.

Aby wykonać dotykowe samobadanie piersi, użyj miękkich opuszek trzech środkowych palców ręki po przeciwnej stronie niż badana pierś. Trzymaj palce złączone, uciskając badane miejsca. Uciskaj na tyle mocno, żeby nie prześlizgnąć się nad guzkiem, ale uważaj, żeby nie naciskać za mocno, bo można odepchnąć wypukłość poza badaną okolicę. Ruch palców jest zawsze kolisty; połóż je na skórze, naciśnij delikatnie i pocieraj ruchem kolistym, aż będziesz mieć pewność, że okolica została dobrze zbadana.

Schematy badania

Jest kilka schematów służących specjalnie do przeszukiwania okolicy piersi. Należy je wykonywać na stojąco, a także leżąc na plecach i/lub leżąc na boku. Dzięki temu tkanka piersi przesuwa się i można wyczuć daną okolicę skuteczniej. Wypróbuj wszystkie ruchy, stosując technikę palców opisaną w poprzednim akapicie, i wybierz ten schemat badania, który wydaje ci się najskuteczniejszy i najwygodniejszy. Pamiętaj, żeby sprawdzić pachy oraz okolicę klatki piersiowej pod obojczykiem.

W schemacie kolistym zacznij od najbardziej zewnętrznego punktu piersi i obejdź jej obwód. Gdy dojdziesz do punktu wyjścia, zaciśnij okrąg o mniej więcej cal i okrąż pierś jeszcze raz. Kontynuuj ten schemat, robiąc coraz mniejsze pierścienie, aż w końcu dotrzesz do otoczki brodawki. Powtórz to na drugiej piersi przeciwną ręką.

W schemacie zegarowym wyobraź sobie tarczę zegara nałożoną na pierś. Zaczynając od zewnętrznej krawędzi piersi, tam gdzie byłaby godzina dwunasta, badaj okolicę piersi ruchem kolistym palców wzdłuż linii prostej w stronę brodawki. Powtarzaj ten krok tyle razy, ile trzeba, aż sprawdzisz całą tarczę. Powtórz ten proces na drugiej piersi.

Ostatni układ, zwykle nazywany schematem siatki, polega na przesuwaniu palców w górę i w dół w kolumnach, od góry do dołu całej piersi. Zaczynając od tkanki piersi najbliżej mostka, ruchem kolistym palców omiataj siatkę w górę i w dół, aż dotrzesz do drugiej strony. Nie zapomnij unieść piersi, żeby obejrzeć ją od spodu. Niektóre kobiety wolą schemat siatki, bo łatwiej nim wykryć zmiany w tkance piersi. Schemat siatki zaczyna się od okolicy najbliżej mostka, gdzie tkanki jest najmniej, i prowadzi w stronę pachy, gdzie tkanka jest najgrubsza.

Wskazówki

Przydatna rada: wybierz odstęp, który ci odpowiada (raz w miesiącu, raz na dwa miesiące itd.), i zaznacz go w kalendarzu. Jeśli masz nieregularne miesiączki, jeśli już nie miesiączkujesz albo jesteś w ciąży, wybierz jeden dzień i wykonuj samobadanie piersi co miesiąc tego samego dnia. Badaj piersi mniej więcej tydzień do dziesięciu dni po rozpoczęciu cyklu, kiedy nie są tak tkliwe. Staraj się trzymać stałego harmonogramu, żeby wychwycić zmiany, które rozwijają się powoli.

Jednym z najłatwiejszych i najwygodniejszych sposobów na zbadanie piersi dłońmi jest zrobienie tego w wannie albo pod prysznicem. Mokre i namydlone dłonie łatwo ślizgają się po piersiach, a palce są wtedy bardziej czułe. Jeśli wolisz badać się poza prysznicem, zamiast tego możesz użyć balsamu albo lubrykantu.

Kiedy zgłosić się po pomoc medyczną

Jeśli wyczujesz nowy guzek lub zgrubienie, pojawi się nowy lub nietypowy ból albo zauważysz jakąkolwiek różnicę w wielkości, kształcie lub strukturze piersi, zgłoś się po poradę medyczną. Poza tym, jeśli zauważysz jakiekolwiek zmiany w okolicy brodawki, takie jak zaczerwienienie, wyciek, wciągnięcie lub pomarszczenie, dla bezpieczeństwa powiedz o tym swojemu lekarzowi lub swojej lekarce.

Czy regularne samobadanie piersi ma jakieś minusy?

Niepotrzebnym zmartwieniem i lękiem trzeba umiejętnie zarządzać. Niektóre osoby wolą unikać regularnych wizyt kontrolnych i samokontroli, bo bardzo boją się natrafić na coś niepożądanego. Takie podejście trzyma cię w niewiedzy o zmianach we własnym ciele i odbiera wszelką możliwość interwencji w porę. Jeśli należysz do osób, które się boją, weź pod uwagę taki fakt; 80% wszystkich zmian w piersiach nie ma charakteru nowotworowego! [www.breastselfexam.ca]

Niektóre osoby mogą też martwić się kosztami dodatkowych wizyt lekarskich. Przeżywanie strachu i niepotrzebny wydatek tylko po to, żeby dowiedzieć się, że to był fałszywy alarm, bywa frustrujące; miej jednak pewność, że fałszywy alarm to najlepszy możliwy wynik. Im bardziej będziesz wsłuchiwać się w swoje piersi, tym lepiej zaczniesz odróżniać nieprawidłowości od normalnych wahań.

Na koniec

Nie ma żadnej gwarancji, że samo samobadanie piersi obniża umieralność z powodu raka piersi. Najskuteczniejszy sposób ochrony to kontrolowanie wszystkich czynników ryzyka, śledzenie zmian we własnych piersiach i chodzenie na regularnie umawiane badania kontrolne u swojego lekarza lub swojej lekarki. Powinno być integralną częścią twojej ogólnej dbałości o zdrowie piersi.