Σεξουαλική θεραπεία
Η σεξοθεραπεία είναι η θεραπεία ατόμων που αντιμετωπίζουν το τραύμα μιας σεξουαλικής δυσλειτουργίας ή μιας μη υγιούς σεξουαλικής έκφρασης. Χρησιμοποιώντας τις πιο εξελιγμένες τεχνικές, η θεραπεία αξιοποιεί φάρμακα, την ψυχιατρική και άλλους τομείς των ιατρικών επιστημών για να αντιμετωπίσει μια πολύπλοκη σειρά σεξουαλικών προβλημάτων.
Η άνοδος της σεξουαλικής θεραπείας
Καθώς η σεξουαλικότητα αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία στην κοινωνία μας, η αξία της σεξουαλικής θεραπείας γίνεται όλο και πιο σημαντική. Μαζί με την αυξημένη προσοχή της επιστημονικής κοινότητας, η θεραπεία της σεξουαλικής δυσλειτουργίας έχει εκτοξευθεί τα τελευταία χρόνια. Τώρα που γνωρίζουμε περισσότερα για τη φυσιολογία και την ψυχολογία, μπορούμε να αντιμετωπίζουμε τα σεξουαλικά προβλήματα πιο αποτελεσματικά από ποτέ.
Η σεξουαλική ταυτότητα είναι συνήθως σαν τον αέρα: δεν την προσέχεις ώσπου να χαθεί ή να μολυνθεί. Τα περισσότερα άτομα έρχονται σε βαθιά επαφή με τη σεξουαλικότητά τους μόνο όταν γίνεται κάτι με το οποίο παλεύουν. Τα άτομα αυτά, που δυσκολεύονται με τις σεξουαλικές τους λειτουργίες, μπορεί να βιώσουν υποτίμηση του εαυτού τους.
Ο θεσμός του γάμου αλλάζει και μετατοπίζεται, φέρνοντας μαζί του κάθε λογής διαφορετικές δομές οργάνωσης των σχέσεων. Οι εναλλακτικές μορφές του γάμου δοκιμάζονται πλέον πιο ανοιχτά και γίνονται ευρύτερα αποδεκτές από οποιαδήποτε άλλη στιγμή στην ιστορία μας. Ανεξάρτητα από τη δομή της ερωτικής σχέσης, η σεξουαλικότητα επιτελεί μια πολύτιμη λειτουργία για τα περισσότερα ζευγάρια. Γίνεται έκφραση φροντίδας, όχι μόνο για το άλλο πρόσωπο αλλά και για τον εαυτό. Μπορεί να γίνει ένα ισχυρό συνδετικό στοιχείο σε μια σχέση η οποία, στη σημερινή κοινωνία, πρέπει να αντέξει σημαντικές απαιτήσεις σε χρόνο, ενέργεια και δέσμευση. Η δυσαρέσκεια από τη σεξουαλική σχέση και η απώλεια αυτής της κοινής οικειότητας μπορεί σε πολλές περιπτώσεις να οδηγήσουν σε αρνητικά συναισθήματα και στάσεις που καταστρέφουν τη σχέση. Για αυτόν τον λόγο, πολλοί γάμοι τελειώνουν εξαιτίας ανεπίλυτων σεξουαλικών διαφορών και δυσκολιών.
Τα προβλήματα
Η σεξοθεραπεία ασχολείται με ένα ευρύ φάσμα προβλημάτων που σχετίζονται με τη σεξουαλικότητα. Οι άνθρωποι ζητούν βοήθεια για προβλήματα διέγερσης (στυτική δυσλειτουργία και χαμηλή επιθυμία ή διέγερση), καθώς και για προβλήματα με τον οργασμό (είτε αδυναμία να φτάσουν σε οργασμό είτε αδυναμία ελέγχου της εκσπερμάτωσης). Εκτός από την ιατρική αξιολόγηση και θεραπεία, πολλά άτομα που βιώνουν πόνο κατά τη συνουσία ζητούν και τη βοήθεια ειδικού στη σεξοθεραπεία. Τα ζευγάρια συχνά ζητούν βοήθεια όταν γίνεται φανερό ότι υπάρχουν διαφορές στις σεξουαλικές τους επιθυμίες ή όταν νιώθουν ότι η σεξουαλική τους σχέση δεν εξελίσσεται όπως θα ήθελαν. Η ανάγκη για περισσότερη πληροφόρηση, για πιο αποτελεσματική λεκτική/σωματική επικοινωνία και για σεξουαλικό εμπλουτισμό οδηγεί πολλά ζευγάρια στο γραφείο σεξοθεραπείας, στην προσπάθειά τους να βελτιώσουν την ερωτική τους σχέση.
Η εξειδικευμένη σεξοθεραπεία απευθύνεται επίσης σε άτομα που θέλουν να ξεπεράσουν ενοχλητικές σεξουαλικές αναστολές ή να αλλάξουν ανεπιθύμητες σεξουαλικές συνήθειες. Άτομα με ερωτήματα για τη σεξουαλική τους ταυτότητα ή τις σεξουαλικές τους προτιμήσεις ζητούν συμβουλή από εκπαιδευμένο ειδικό στη σεξοθεραπεία. Οι γονείς συμβουλεύονται ειδικό για τη σεξουαλική περιέργεια και τον πειραματισμό των παιδιών τους και αναζητούν τρόπους να στηρίξουν την υγιή ανάπτυξή τους μέσα από αποτελεσματική σεξουαλική αγωγή στο σπίτι. Η σεξοθεραπεία βοηθά επίσης άτομα που αντιμετωπίζουν σεξουαλικές δυσκολίες εξαιτίας σωματικών αναπηριών - ή ως συνέπεια ασθένειας, χειρουργικής επέμβασης, γήρανσης ή κατάχρησης αλκοόλ.
Η μοναδικότητα της σεξοθεραπείας
Η σεξοθεραπεία χρησιμοποιεί πολλές από τις ίδιες βασικές αρχές με τις άλλες θεραπευτικές προσεγγίσεις, αλλά είναι μοναδική στο ότι πρόκειται για μια προσέγγιση που αναπτύχθηκε ειδικά για τη θεραπεία σεξουαλικών προβλημάτων. Δηλαδή, η σεξοθεραπεία είναι μια εξειδικευμένη μορφή θεραπείας που εφαρμόζεται σε μία πτυχή του ευρέος φάσματος των ανθρώπινων προβλημάτων. Εδώ βρίσκεται η αξία της, αλλά και ο περιορισμός της! Οι τεχνικές της σεξοθεραπείας, όταν εφαρμόζονται χωρίς την απαραίτητη συμβουλευτική ή θεραπευτική δεξιότητα, μπορεί να εστιάσουν υπερβολικά εύκολα στη μηχανική σεξουαλική συμπεριφορά, αποκλείοντας το άτομο στο σύνολό του και τη σχέση στο σύνολό της.
Τι δεν μπορεί να κάνει η σεξοθεραπεία;
Όπως κάθε θεραπεία για προσωπικές δυσκολίες ή δυσκολίες συμπεριφοράς, η σεξοθεραπεία έχει τα όριά της. Αν και η θεραπεία είναι συνήθως σύντομη και αποτελεσματική για τα περισσότερα σεξουαλικά ζητήματα, η σεξοθεραπεία δεν προσφέρει θαυματουργή λύση για όλα τα διαπροσωπικά προβλήματα.
Η επιτυχία της θεραπείας εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων, και όχι λιγότερο σημαντικοί, η φύση του προβλήματος, το κίνητρο του ατόμου που θεραπεύεται, οι θεραπευτικοί στόχοι και οι δεξιότητες του/της ειδικού. Το άτομο ή το ζευγάρι που έχει κίνητρο και σκέφτεται να ξεκινήσει θεραπεία πρέπει να επιλέξει επαγγελματία προσεκτικά και να θέσει ρεαλιστικούς στόχους από νωρίς στη θεραπευτική διαδικασία.
Αν δεν νιώθεις άνεση με το άτομο που σε παρακολουθεί θεραπευτικά ή νιώθεις ότι σου έχει θέσει μη ρεαλιστικούς στόχους απόδοσης, συζήτησε αυτές τις ανησυχίες μαζί του/της. Κάθε θεραπεία στηρίζεται στην εμπιστοσύνη και στον αμοιβαίο σεβασμό, αλλά αυτό ισχύει ιδιαίτερα όταν δουλεύεις με τα προσωπικά ζητήματα της σεξουαλικότητας.
Πώς ξεχωρίζεις τον τσαρλατανισμό από την ιατρική
Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι σε κάθε νέο πεδίο υπάρχουν για ένα διάστημα πολλοί διαφορετικοί ορισμοί και πολλές διαφορετικές προσδοκίες, και ότι πολλά και διαφορετικά άτομα θα διεκδικούν εξειδίκευση σύμφωνα με τον δικό τους ορισμό του πεδίου. Οι προσδοκίες που παρουσιάζονται εδώ μπορεί να επικριθούν ως υπερβολικά αυστηρές, όμως σκοπός είναι ακριβώς να δοθεί ένα αρκετά αυστηρό σύνολο κατευθυντήριων γραμμών για την επιλογή ειδικού στη σεξοθεραπεία. Πολύ λίγες πολιτείες χορηγούν άδεια άσκησης επαγγέλματος σε ειδικούς της σεξοθεραπείας, οπότε το άτομο που αναζητά θεραπεία πρέπει να είναι προσεκτικό και να επιλέξει με σύνεση!
Στην επιλογή ειδικού στη σεξοθεραπεία πρέπει να πληρούνται πέντε κριτήρια.
Πρώτον, ο/η ειδικός πρέπει να έχει γερή γνώση των ανατομικών και φυσιολογικών βάσεων της σεξουαλικής απόκρισης. Επομένως, μπορεί να έχει βασική ιατρική κατάρτιση ή να προέρχεται από άλλο, μη ιατρικό επάγγελμα, αλλά με μεταπτυχιακή εκπαίδευση στις βιολογικές πτυχές της ανθρώπινης σεξουαλικότητας. Όταν δεν προέρχεται από την ιατρική, ένας κατάλληλα καταρτισμένος ή μια κατάλληλα καταρτισμένη ειδικός συνήθως συνεργάζεται στενά με γιατρούς ή μπορεί να εργάζεται, χωρίς να είναι γιατρός, σε ιατρική κλινική ή σε πανεπιστημιακή ιατρική σχολή.
Δεύτερον, ο/η ειδικός πρέπει να έχει δεξιότητες στη συμβουλευτική και στην ψυχοθεραπεία, και στην πλειονότητά τους οι ειδικοί της σεξοθεραπείας έχουν γερό υπόβαθρο στην ψυχολογία, την ψυχιατρική, την ψυχιατρική κοινωνική εργασία ή την ψυχιατρική νοσηλευτική. Αυτό το υπόβαθρο στις επιστήμες της συμπεριφοράς είναι απαραίτητο για την κατανόηση του ατόμου στο σύνολό του και για τον σχεδιασμό ενός εξατομικευμένου θεραπευτικού προγράμματος. Υπάρχουν, ωστόσο, ορισμένες αξιοσημείωτες εξαιρέσεις στον κανόνα ότι οι ειδικοί της σεξοθεραπείας πρέπει να έχουν παραδοσιακή εκπαίδευση στην ψυχική υγεία, καθώς υπάρχουν και ειδικοί με εξαιρετική φήμη και άρτια κατάρτιση που ξεκίνησαν από τον χώρο του κλήρου. Σε αυτή την περίπτωση, όμως, πρέπει να αποδεικνύεται συγκεκριμένη μεταπτυχιακή εκπαίδευση στην ποιμαντική συμβουλευτική ή σε αντίστοιχους τομείς της ψυχιατρικής και της ψυχικής υγείας.
Το τρίτο κριτήριο είναι ότι ο/η ειδικός, με άρτια γνώση τόσο της βιολογικής όσο και της ψυχολογικής πλευράς, πρέπει να μπορεί να αποδείξει εκτενή μεταπτυχιακή εκπαίδευση ειδικά στους τομείς της σεξουαλικής λειτουργίας και δυσλειτουργίας, της σεξουαλικής συμβουλευτικής και της σεξοθεραπείας. Ένα σεμινάριο ενός Σαββατοκύριακου ή η κατοχή μερικών ταινιών σεξοθεραπείας δεν πληρούν αυτό το κριτήριο, και το άτομο που σκέφτεται να ξεκινήσει θεραπεία δικαιούται να ζητήσει χωρίς δισταγμό έναν κατάλογο με τις συγκεκριμένες εκπαιδεύσεις σε αυτούς τους εξειδικευμένους τομείς.
Η τέταρτη προϋπόθεση είναι η εξειδίκευση στη συμβουλευτική σχέσεων. Δηλαδή, ο/η ειδικός θα πρέπει να έχει επίσης δεξιότητες στη θεραπεία ζεύγους, οικογένειας ή/και ομάδας. Για να δουλέψει αποτελεσματικά με σεξουαλικά προβλήματα, πρέπει να μπορεί να δουλέψει αποτελεσματικά και με μη σεξουαλικές σχέσεις. Η σεξουαλική συμπεριφορά δεν συμβαίνει στο κενό - συμβαίνει μέσα σε μια σχέση! Επομένως, η σχέση στο σύνολό της πρέπει να αξιολογείται και να αντιμετωπίζεται με ακρίβεια.
Η πέμπτη προϋπόθεση είναι η τήρηση ενός αυστηρού κώδικα δεοντολογίας από τον/την ειδικό! Τα άτομα που σκέφτονται να ξεκινήσουν θεραπεία έχουν το δικαίωμα να ζητήσουν αντίγραφο του κώδικα δεοντολογίας του/της ειδικού πριν συμφωνήσουν σε οποιαδήποτε θεραπεία.
Ζήτησε παραπομπή
Αν χρειάζεσαι ειδικό στη σεξοθεραπεία, μπορείς να ξεκινήσεις ρωτώντας τον/την οικογενειακό/-ή σου γιατρό, γυναικολόγο ή ουρολόγο. Ζήτησε να σε παραπέμψουν σε επαγγελματία που έχει ήδη κερδίσει την εμπιστοσύνη τους στο παρελθόν.
Όταν τηλεφωνείς σε επαγγελματία, φρόντισε να ρωτήσεις για προσόντα, εμπειρία και αμοιβές! Συνιστάται να τηλεφωνήσεις και να ρωτήσεις "Έχετε κάποια ειδίκευση;" αντί να πεις "Έχω ένα σεξουαλικό πρόβλημα - μπορείτε να με βοηθήσετε;"
Ίσως οι πιο χρήσιμες παραπομπές να προέλθουν από άλλους ενημερωμένους επαγγελματίες της περιοχής σου. Ωστόσο, βοηθά επίσης να μπορείς να μάθεις ποιοι ειδικοί ανήκουν σε αναγνωρισμένες εθνικές επαγγελματικές ενώσεις με υψηλές προϋποθέσεις για την ένταξη μελών και αυστηρή επιβολή κωδίκων δεοντολογίας. Συγκεκριμένα, η American Association for Marriage and Family Therapy (AAMFT) είναι μια εθνική επαγγελματική ένωση που πιστοποιεί θεραπευτές γάμου και οικογένειας και μπορεί να σου δώσει κατάλογο με τα κλινικά μέλη της στη γεωγραφική σου περιοχή. Πιο ειδικά, η American Association of Sex Educators, Counselors and Therapists (AASECT) είναι η μεγαλύτερη εθνική ομάδα που πιστοποιεί εκπαιδευτές, συμβούλους και θεραπευτές στον χώρο της σεξουαλικότητας. Μπορείς να βρεις τα ονόματα και τις διευθύνσεις των πιστοποιημένων επαγγελματιών της περιοχής σου γράφοντας σε αυτή την ένωση. Η AASECT θα σου δώσει επίσης, αν το ζητήσεις, αντίγραφο του Code of Ethics for Sex Therapists της. Μπορείς να βρεις πιστοποιημένους επαγγελματίες θεραπείας στους διαδικτυακούς καταλόγους της AAMFT (aamft.org) και της AASECT (aasect.org).
Η αντιμετώπιση των ζητημάτων
Ακόμη και οι κατάλληλα καταρτισμένοι ειδικοί της σεξοθεραπείας μπορεί να διαφέρουν πολύ στις βασικές τους προσεγγίσεις στη θεραπεία των σεξουαλικών προβλημάτων, όμως μπορούν να γίνουν κάποιες γενικεύσεις.
Καταρχάς, να περιμένεις ότι θα μιλάς για το σεξ ανοιχτά και με λεπτομέρειες. Τα σεξουαλικά προβλήματα δεν λύνονται με περιστροφές! Ούτε αποκτιέται νέα σεξουαλική γνώση χωρίς σαφή, άμεση καθοδήγηση!
Δεύτερον, μπορεί να περιμένεις ότι θα σου δοθεί η ευκαιρία να διευρύνεις τις γνώσεις σου διαβάζοντας επιλεγμένα βιβλία ή/και βλέποντας κλινικές ταινίες σχεδιασμένες ειδικά για χρήση στη σεξοθεραπεία. Ωστόσο, δεν πρέπει να κάνεις τίποτα που δεν καταλαβαίνεις, και πρέπει να κρατάς για τον εαυτό σου το δικαίωμα να αμφισβητείς τον σκοπό μιας εργασίας. Είναι δικαίωμά σου να αρνηθείς ή να αναβάλεις την εφαρμογή των προτάσεων που σου γίνονται στη θεραπεία, αντί να αφήσεις να σε σπρώξουν σε συμπεριφορά που μπορεί στην πραγματικότητα να αυξήσει τη δυσφορία σου. Κάθε εργασία, άσκηση ή εμπειρία που σου προτείνεται στη θεραπεία πρέπει να εντάσσεται σε ένα κατανοητό και αποδεκτό θεραπευτικό πλάνο - και έχεις το δικαίωμα να αμφισβητείς τις διαδικασίες.
Τρίτον, να περιμένεις μια στάση χωρίς επικρίσεις, καθώς και άνεση στο να δίνονται και να λαμβάνονται σεξουαλικές πληροφορίες. Ενώ μπορεί να περιμένεις ότι θα σε αμφισβητήσουν και θα σε φέρουν αντιμέτωπο ή αντιμέτωπη με σημαντικά ζητήματα, να περιμένεις επίσης μια στάση σεβασμού απέναντι στις αξίες που δεν θέλεις να αλλάξεις.
Τέταρτον, εκτός αν το άτομο που σε παρακολουθεί θεραπευτικά είναι γιατρός με άδεια άσκησης επαγγέλματος και θέλει να κάνει κλινική εξέταση, δεν πρέπει να περιμένεις ότι θα σου ζητηθεί να γδυθείς μπροστά του. Η σεξουαλική επαφή μέσα στη θεραπευτική σχέση θεωρείται αντιδεοντολογική και την καταστρέφει. Ούτε πρέπει να περιμένεις ότι θα σου ζητηθεί να έχεις σεξουαλική επαφή με το άτομο με το οποίο έχεις σχέση μπροστά στο άτομο που σε παρακολουθεί θεραπευτικά. Απροκάλυπτες σεξουαλικές δραστηριότητες απλώς δεν πρέπει να γίνονται μπροστά του, παρόλο που η συζήτηση, το υλικό και οι εργασίες πρέπει, από τη φύση του προβλήματος, να είναι ρητά σεξουαλικές και κάποιες φορές ωμά σαφείς.
Τέλος, πρέπει να νιώθεις ότι σε ακούνε και ότι εκπροσωπείσαι επαρκώς στη σεξουαλική σου θεραπεία. Δηλαδή, δεν πρέπει να σε έχουν κατατάξει στερεοτυπικά ως "γυναίκα", "γκέι", "σε προχωρημένη ηλικία" ή με οποιονδήποτε άλλο τρόπο που υπονομεύει την αίσθηση της μοναδικής σου ταυτότητας μέσα στο θεραπευτικό πλαίσιο. Πρέπει να νιώθεις ότι σε αντιμετωπίζουν ως μοναδικό άτομο, όχι ως κατηγορία!
Η σεξοθεραπεία είναι μια δυναμική προσέγγιση σε πολύ πραγματικά ανθρώπινα προβλήματα. Βασίζεται στις παραδοχές ότι το σεξ είναι καλό, ότι οι σχέσεις πρέπει να έχουν νόημα και ότι η διαπροσωπική οικειότητα είναι επιθυμητός στόχος. Η σεξοθεραπεία είναι από τη φύση της μια πολύ λεπτή θεραπεία και αναγκαστικά πρέπει να περιλαμβάνει σεβασμό για τις αξίες του ατόμου που θεραπεύεται. Πρέπει να είναι απαλλαγμένη από επικρίσεις και σεξισμό, αναγνωρίζοντας τα ίσα δικαιώματα ανδρών και γυναικών στην πλήρη έκφραση και απόλαυση υγιών σεξουαλικών σχέσεων.
