عزت نفس

وقتی در آینه نگاه می‌کنید خودتان را چگونه می‌بینید؛ آیا معیارهایی که سرگرمی‌های عامه‌پسند تعریف کرده‌اند، تصورتان از خودتان را آزار می‌دهند؟

اگر پاسختان 'بله' است، شما صرفاً بخشی از شمار رو به افزایش افرادی هستید که افتی نگران‌کننده در تصویر مثبت از خود را تجربه می‌کنند. کمبود احساسات مثبت می‌تواند به افزایش آن دسته از مشکلات جنسی بینجامد که با عزت نفس پایین پدید می‌آیند: اضطراب عملکرد که در مردان به اختلال نعوظ یا انزال زودرس و در زنان به مشکلات روان‌سازی و ارگاسم منجر می‌شود.

عزت نفس چیست؟

عزت نفس نیروی درونی‌ای است که از تصویری که از خود داریم به دست آورده‌ایم. خودانگاره کارنامه‌ی درونی‌ای است که ثبت می‌کند به باور خودتان در مقایسه با دیگر افراد گروه همسالانتان در چه جایگاهی قرار دارید. به بیان دیگر، خودانگاره طوری طراحی شده که شما را جایی روی مقیاسی از "باحال‌ترین" یا "زیباترین" تا "امل‌ترین" یا "نازیباترین" قرار دهد. از آنجا که این خودانگاره سرچشمه‌ای است که بخش بزرگی از اعتمادبه‌نفس و عزت نفسمان را از آن می‌گیریم، مهم است متغیرهایی را که این تصور از خود را می‌سازند بشناسیم.

هنگام فکر کردن به این مفهوم، پرسش‌های زیادی هست که می‌توانید از خودتان بپرسید تا فرایند کشف خودانگاره‌تان را آغاز کنید. برخی از آن‌ها عبارت‌اند از:

• خودتان را چقدر جذاب می‌دانید؟
• فکر می‌کنید چقدر سرگرم‌کننده / جالب هستید؟
• آیا آرزو دارید می‌توانستید جور دیگری باشید؟

مهم است توجه کنیم که بسیاری از این نوع پرسش‌ها این واقعیت را روشن می‌کنند که ما موجوداتی تنها و منزوی نیستیم. ما در جوامعی زندگی می‌کنیم که مدام برای برخی خصلت‌ها و ویژگی‌ها ارزش قائل می‌شوند. در نتیجه، ارزشی که برای خود قائلیم به‌شدت تحت تأثیر نیروهایی است که پیوسته بر ما اثر می‌گذارند. با توجه به اینکه یکی از تمرکزهای اصلی بسیاری از جوامع "به دست آوردن بهترین شریک زندگی ممکن" است، نباید تعجب کرد که تصویرهای منفی از خود می‌توانند به شکل پنهان کردن سطحی هویتمان و (حتی) اختلالات جنسی بروز کنند.

در جامعه‌ی غربی، دو عامل بیرونی اصلی که بر عزت نفس و خودانگاره‌ی ما اثر می‌گذارند، یکی رسانه‌ها هستند که مدام ما را با "نمونه‌های ایدئال" جذابیت بمباران می‌کنند، و دیگری بازخوردی که از جوامع محلی‌مان دریافت می‌کنیم. چه آن باری باشد که برای عضویت در یک تیم انتخاب نشدیم، چه باری که جایزه‌ای بردیم یا دل یک 'عشق' را به دست آوردیم، دردها، پیروزی‌ها، بلندپروازی‌ها و ترس‌هایمان ما را به‌عنوان فرد و به‌عنوان جامعه شکل می‌دهند.

به دلیل تصوری که جامعه از یک رابطه‌ی جنسی سالم دارد، بیشتر ما دست‌کم بخش قابل‌توجهی از سال‌های جوانی‌مان را صرف یافتن آن فرد بی‌نقص می‌کنیم، یا شاید فقط کسی که به اندازه‌ی کافی به آن نزدیک باشد. در نتیجه، همه‌ی ما تلاش می‌کنیم بهترین باشیم... اما از آنجا که هیچ تعریف واقعی‌ای از بهترین وجود ندارد (برای هر کس مفهومی منحصربه‌فرد است)، سرانجام به امید بردن با هر چه اطرافمان است رقابت می‌کنیم... در حالی که رسانه‌های جمعی راهنمایمان هستند.

هرچند ممکن است بسیاری از این واقعیت خوششان نیاید، حقیقت این است که بیشتر ما به دلیل این شرطی‌سازی اجتماعی بار عاطفی سنگینی با خود حمل می‌کنیم. در مورد زنان، بسیاری، اگر نه اکثریت، دوست ندارند بدون آرایش سر قرار بروند؛ در مورد مردان، بسیاری (اگر نه اکثریت) بر ساختن عضلات جذاب یا داشتن ماشینی شیک تمرکز می‌کنند که جایگاهشان را به‌عنوان فردی قدرتمند تعریف کند.

واقعیت این است که "تصویر بی‌نقصی" که خود را با آن مقایسه می‌کنیم، می‌تواند به همان اندازه که فایده دارد آسیب هم بزند. نه اینکه داشتن معیارهایی برای خودمان اشکالی داشته باشد، اما بالا بردن غیرواقع‌بینانه‌ی این معیارها اشکال دارد. وقتی چنین می‌کنیم، درباره‌ی آنچه از عهده‌مان برمی‌آید افکار محدودکننده پیدا می‌کنیم و در نتیجه به بدترین دشمن خودمان تبدیل می‌شویم.

تقویت عزت نفس

اساساً دو راه برای تقویت عزت نفس وجود دارد: بازنگری در معیارهایی که برای خودمان تعیین می‌کنیم، و طراحی و دنبال کردن برنامه‌ای برای رسیدن به هدف‌هایی که به آن‌ها باور داریم.

هرچند صادق بودن و بیش از حد سخت‌گیر نبودن نسبت به خودمان ممکن است دشوار باشد، بهتر است با فهرست کردن همه‌ی چیزهایی که درباره‌ی خودمان دوست داریم و دوست نداریم شروع کنیم. این کار می‌تواند کمی خطرناک باشد، چون بسیاری از ما، در این فرهنگ غربیِ خودستیز، چیز چندانی در خودمان نمی‌یابیم که دوستش داشته باشیم. اما این تمرین فهرستی از چیزهایی به شما می‌دهد که اگر دلسرد شدید دوباره به شما انرژی بدهند، و نقطه‌ی شروعی فراهم می‌کند که حوزه‌هایی را که با جزئیات بیشتر بررسی خواهید کرد مشخص می‌کند.

گام بعدی تحلیل همه‌ی چیزهای منفی و دیدن آن‌ها در چارچوبی واقع‌بینانه است. ما بر اساس برداشتمان از طرز فکر دیگران، انتظارات زیادی برای خودمان می‌سازیم... و راستش را بخواهید، این برداشت اغلب کاملاً به خطا رفته است. چند نمونه‌ی رایج از چیزهایی که افراد درباره‌ی خودشان دوست ندارند: به اندازه‌ی کافی جذاب/باهوش نیستم، سینه‌هایم خیلی کوچک‌اند، تناسب اندام خوبی ندارم، عضلات درشت، آلت تناسلی بزرگ یا ماشین خوبی ندارم...

در فهرست نمونه‌ها، و در فهرست بیشتر افراد، مواردی هست که می‌توان تغییرشان داد و مواردی که نمی‌توان. از آنجا که تمرکز بر چیزهایی که قادر به تغییرشان نیستیم فقط آن مشکلات را بدتر می‌کند، مهم است که با آن‌ها کنار بیاییم و بر چیزهایی تمرکز کنیم که کنترلشان در دست ماست.

وقتی بیشتر چیزهای تغییرناپذیر، اگر نه همه‌شان، را کنار بگذارید، باید فوراً حس کنید باری از دوشتان برداشته می‌شود. گام بعدی تمرکز بر چیزهایی است که می‌توانید تغییرشان دهید... چه چند دست لباس تازه که به ابراز خودتان کمک کند، چه رژیم غذایی و برنامه‌ی ورزشی تازه‌ای که به رسیدن به هدف‌های جسمی‌تان کمک کند، مهم است بدانید که بیشتر این تغییرها با گذشت زمان به دست می‌آیند و در مسیر رسیدن به آن‌ها به صبر نیاز خواهید داشت. در طول مسیر هدف‌های کوچکی تعیین کنید تا همان‌طور که پیش می‌روید طعم پیروزی را بچشید، و کم‌کم سطح انتظار را بالاتر ببرید.

راه‌های زیادی برای ساختن عزت نفس هست، اما پیش از هر چیز، کلید عزت نفس خوب، خودآگاهی خوب است. به همه‌ی ویژگی‌های خوبتان فکر کنید و تغییر ویژگی‌های بدتان را آغاز کنید - اما به خاطر کاستی‌هایتان خودتان را سرزنش نکنید، همه‌ی ما کاستی داریم، و در تردیدی که از نقد خود ناشی می‌شود تنها نیستید. بگذارید چیزهایی که نمی‌توانید تغییرشان دهید به حاشیه بروند و مطمئن شوید که با سرسختی و استقامت به سراغ چیزهایی می‌روید که می‌توانید تغییرشان دهید. همراه با این تغییرها، نگرشتان به زندگی دوباره متولد می‌شود و حس عزت نفستان جهشی بزرگ خواهد کرد!