Polyamorie

In zijn ideale vorm betekent polyamorie 'betrokken zijn bij meerdere liefdevolle, langdurige seksuele relaties, die elk rusten op een fundament van open communicatie, eerlijkheid en onderhandeling'. Voor een leek klinkt polyamorie misschien als een makkelijke manier om meerdere partners te hebben, maar in werkelijkheid is het een vrij ingewikkeld proces met regels en verantwoordelijkheden - net als elke andere liefdevolle relatie. Als je op zoek bent naar swingen, of naar een manier om intimiteit te vermijden, dan is dit het zeker niet; er komt hier veel meer bij kijken dan alleen seks. We bekijken hier hoe deze levensstijl er in de praktijk uitziet, plaatsen haar in historisch perspectief, zetten de spelregels op een rij en bespreken daarna de voordelen en gevolgen van een relatie als deze.

Definitie

Het woord 'Polyamorie' is een combinatie van het Griekse 'poly', dat veel betekent, en het Latijnse 'amor', dat liefde betekent. Deze relatievorm omvat doorgaans de meeste alternatieve levensstijlen en seksuele oriëntaties. Polyamoristen vormen kleine intieme groepen waarvan de leden vaak, maar niet noodzakelijk, seksueel betrokken zijn bij andere leden.

Wat een polyamoreuze relatie kenmerkt, is dat alle betrokkenen volledig op de hoogte zijn van elk ander lid van de groep en ermee instemmen dat de anderen erbij horen. De leden wonen al dan niet in hetzelfde huis. Seks met mensen buiten de groep geldt (tenzij anders afgesproken) nog steeds als vreemdgaan.

Polyamorie verschilt van ‘swingen’ doordat swingers met anderen buiten de primaire relatie geen band hebben behalve seks (en misschien vriendschap). Andere termen voor polyamorie zijn 'intentionele non-monogamie' of 'verantwoorde non-monogamie'.

Een nadere blik

Polyamoreuze relaties kunnen veel verschillende vormen aannemen, met vrijwel elke denkbare combinatie van mannen en vrouwen. Enkele van de meest voorkomende combinaties zijn: twee van het ene gender en één van het andere (bijvoorbeeld - maar niet noodzakelijk - een homoseksuele en een biseksuele partner met een derde), en twee van het ene gender met drie of meer van het andere gender (opnieuw misschien met een element van homo- of biseksualiteit). De lijst met combinaties is bijna eindeloos; maar wat voor de leden echt telt, is de kwaliteit van de relatie met de anderen in de groep.

Om het wat te vereenvoudigen: wie deze levensstijl leeft, heeft doorgaans één hoofdpartner, en de andere relaties komen op de tweede plaats. Deze relatieniveaus worden doorgaans primair, secundair en tertiair genoemd.

Primaire relaties staan voor de hechtste band, het hoogste niveau van intimiteit en de grootste aantrekking, emotionele betrokkenheid en aandacht. Primaire partners delen hun levenspad, levensdoelen, persoonlijke waarden, het ouderschap, hun persoonlijke financiën en hun woonsituatie, en lijken wat levenslange toewijding betreft sterk op een traditioneel huwelijk.

Secundaire relaties lijken veel op de primaire, maar krijgen minder tijd/energie en hebben een lagere prioriteit. Seksualiteit en emotionele steun spelen nog steeds een heel grote rol, maar er zijn minder verplichtingen op gebieden als levensdoelen en persoonlijke financiën.

Tertiaire relaties worden aangegaan met mensen die in feite worden gezien als 'aanvaardbare buitenstaanders.' De tijd die samen wordt doorgebracht is minimaal, soms zelfs sporadisch, en hoewel er een sterke emotionele en seksuele band kan bestaan, wordt deze persoon niet gezien als een vast onderdeel van iemands leven.

Er bestaan ook gemeenschappen of netwerken van polyamoristen die open relaties hebben met veel leden van een bepaalde gemeenschap.

Polyamorie verschilt sterk van swingen, in die zin dat swingen draait om seksueel plezier, de fysieke kant van een relatie, terwijl polyamorie zich meer richt op de emotionele kant en (in feite) niet per se seksuele elementen hoeft te bevatten. Polyamoristen gaan naast eventuele seks doorgaans ook emotioneel een sterke band aan, terwijl swingers zich op de lange termijn emotioneel (of praktisch) veel minder aan elkaar binden.

In de praktijk overlappen deze levensstijlen sterk, maar als algemene richtlijn kloppen de bovenstaande verschillen volgens leden van beide groepen. Een interessante kanttekening is dat je af en toe swingende stellen tegenkomt die na verloop van tijd zijn overgestapt op polyamorie, omdat ze meer intimiteit wilden met bepaalde seksuele partners.

Geschiedenis

Biologen weten al lang dat seksuele monogamie in de natuur zelden of nooit voorkomt; het is in feite grotendeels een menselijke sociale conventie. Bij vogels bijvoorbeeld kan er, zelfs bij soorten die ‘een leven lang een paar vormen’, een flink deel van de jongen - bij sommige soorten meer dan een derde - verwekt zijn door een ander mannetje dan de ‘partner voor het leven’ van het vrouwtje. Dit betekent dat sperma van een ander mannetje een deel van de eieren in één legsel heeft bevrucht. Dit laat duidelijk zien dat zelfs sommige soorten die eerder als monogaam werden beschouwd, in feite seksueel actief zijn met partners buiten hun vaste partner!

Bovendien zijn de mannetjes van alle soorten de spermamakers - iets wat makkelijk in grote hoeveelheden te maken is. Eicellen daarentegen zijn moeilijker te produceren en worden minder vaak aangemaakt, wat kan helpen verklaren waarom vrouwen vaak kieskeuriger zijn dan mannen in met wie ze een relatie aangaan - en waarom ze doorgaans eerder geneigd zijn seks en liefde te zien als een ‘gecombineerd pakket’, op zoek naar zekerheid voor het grootbrengen van hun kinderen.

De bijna unieke benadering van monogame relaties door mensen kan helpen verklaren waarom het voor ons zo moeilijk is om ze vol te houden - misschien zit het gewoon niet in onze natuur!

Interessant genoeg bestaat polyamorie al zo lang als er geschiedenis wordt opgetekend. Bewijs in de vorm van tempelreliëfs in Azië en aardewerk uit het oude Europa en Zuid-Amerika laat zien dat dit soort samenlevingsvormen letterlijk al duizenden jaren bestaat. En hoewel de moderne westerse cultuur een voorkeur heeft voor monogamie, hebben veel samenlevingen door de geschiedenis heen relaties met meer dan één partner toegestaan.

Richtlijnen

Een van de meest verwarrende aspecten van polyamorie is hoe open ‘de regels’ zijn. Omdat elke situatie anders is, hanteert elke situatie andere specifieke richtlijnen. De regels verschillen echt per groep.

Dat gezegd hebbende, zijn er wel algemeen aanvaarde richtlijnen. Hoewel alle onderstaande punten voor discussie vatbaar zijn, geven we hier enkele van de belangrijkste. Houd er rekening mee dat het hieronder om idealen gaat; niet alle polyrelaties volgen ze volledig. Het doel is echter vrijwel altijd hetzelfde: gezonde, gelukkige, vervullende seksuele en emotionele relaties.

Instemming en open communicatie

De allerbelangrijkste factor in een polyamoreuze relatie is de instemming van iedereen die erbij betrokken is, te beginnen met je primaire partner, met de toevoeging van iemand nieuws aan de groep. Als die toevoeging niet welkom is, kan de relatie niet worden toegevoegd. Simpel gezegd: alles wat elke partner doet op het gebied van relaties met iemand nieuws, wordt op tafel gelegd en besproken, meestal uitgebreid, voordat er ooit fysiek contact plaatsvindt.

Ook binnen de groep zoals die nu is, moet er veel gecommuniceerd worden. Net als bij elke succesvolle monogame relatie is communicatie de sleutel - en omdat polyrelaties complexer zijn, vragen ze nog meer communicatie. Het is ook essentieel dat de communicatie open blijft, zodat onenigheden kunnen worden aangepakt. Wanneer iemand over een grens gaat, moet er een vertrouwensband zijn om de aangerichte schade te herstellen.

Loyaliteit en trouw

Dit moet voor de volledigheid worden vermeld: vreemdgaan is gewoon niet acceptabel. Polyrelaties zijn nog steeds relaties van loyaliteit en trouw binnen de afgesproken groep, dus in dit opzicht verschilt poly niet van monogamie.

Wederzijdse steun

Dit ideaal vraagt dat partners alle andere leden van de groep respecteren, evenals de relaties die zij met elkaar hebben. De basisafspraak is dat concurrentie tot een minimum wordt beperkt en dat elk lid de rol en plaats van de anderen in de hiërarchie respecteert.

Niet-bezitterigheid

Polyamoristen zijn het erover eens dat het beperken van emotioneel verbindende relaties het vertrouwen op het spel zet, omdat het vertrouwen daardoor voorwaardelijk wordt. Ze geloven dat wanneer je je partners echt vertrouwt, jij en zij vrij zijn om opener en vollediger lief te hebben, met minder angst voor verlies of geschonden vertrouwen.

Dit is ook een gebied dat sterk afhangt van individuele interpretatie. Soms accepteert de ene persoon extra partners en de andere niet. Gezien de vele mogelijke variaties is het belangrijk te weten dat het essentieel is om de richtlijnen van een bepaalde relatie vast te leggen. Hoe minder bezitterig je bent, hoe opener de relaties kunnen zijn - maar in de praktijk is één lid bijna altijd bezitteriger dan de anderen. Hier komt communicatie weer om de hoek kijken.

Voordelen

Polyamoristen noemen een aantal voordelen:

Seksuele variatie - Je kunt moeilijk heen om wat de meesten als een van de belangrijkste voordelen van polyamorie zouden noemen: meerdere sekspartners hebben. Puur wat lichamelijke behoeften betreft, kan seksuele toegang tot meer dan één partner relaties langer laten duren, vooral wanneer de seksuele ontwikkeling in meer dan één richting tegelijk plaatsvindt. Ieder is vrij om het hele scala van de eigen interesses en seksualiteit vrijer te verkennen, zonder een bepaalde partner onder druk te zetten om mee te doen. Zo kan elke relatie vervullender en leuker worden op de manieren die voor die relatie belangrijk zijn.

Diepere niet-seksuele relaties - Bij een diepe vriendschap komen sommige monogame relaties onder druk te staan door jaloezie, zelfs als er geen seks bij komt kijken! In een polyamoreuze constructie worden zulke vriendschappen meestal volledig geaccepteerd en zelfs verwelkomd. Zo kan aan veel niet-seksuele behoeften worden voldaan zonder dat er seksueel contact nodig is.

Persoonlijke groei - Leven in een dergelijke constructie kan je ogen openen voor veel kanten van jezelf waarvan je je eerder misschien niet bewust was. Kwesties rond jaloezie, persoonlijke grenzen, relaties en seksualiteit komen in een polyamoreuze relatie allemaal scherp in beeld. Ze aanpakken kan een motor zijn voor enorme persoonlijke groei, wat een van de echte voordelen is van elke relatie.

Een uitgebreid steunnetwerk - Als het aankomt op de praktische kant van een relatie, past het gezegde ‘vele handen maken licht werk’ hier goed. Of het nu gaat om huishoudelijke taken, meerdere inkomens of het opvoeden van kinderen - een uitgebreide familie om je heen maakt een aantal taken makkelijker, zoals elke alleenstaande ouder kan bevestigen. Een monogaam gezin leunt voor dit soort dagelijkse hulp doorgaans op tantes, ooms, grootouders en neven en nichten. Polygezinnen kunnen precies hetzelfde doen, maar dan binnen het kerngezin zelf.

De vonk bewaren - Velen van ons kennen de moeite die we in nieuwe relaties steken, en in het trekken en vasthouden van de aandacht van die ander. Zodra dat afneemt en een relatie vertrouwd wordt, is het vaak een pauze van elkaar (of iets vergelijkbaars) die ons aan die dingen herinnert. Andere relaties kunnen volgens veel polyamoristen die vonk juist levend houden, omdat de energie van een nieuwe relatie een beetje aanstekelijk werkt. Dit wordt nog versterkt door de voortdurende verschuivingen binnen een constructie met meerdere partners, die er ook voor zorgen dat alles 'fris blijft voelen'.

Gevolgen

De grootste uitdagingen van polyamorie zijn onder meer:

• Een groot deel van je sociale conditionering en vooropgezette ideeën moeten afleren om deze complexe relatievorm te laten werken.
• Omgaan met veel negatieve sociale druk van de monogame meerderheid in de westerse cultuur.
• Omgaan met gevoelens van jaloezie en bezitterigheid.
• Een niveau van vertrouwen en respect opbouwen dat misschien verder moet gaan dan je gewend was in monogame relaties.
• Je communicatievaardigheden verbeteren in het omgaan met persoonlijke grenzen, wensen en behoeften - allemaal binnen de context van een relatie.
• Meer persoonlijke kwesties (bagage) in plaats van minder, omdat iedereen bagage meeneemt - en als je bij meer dan één partner betrokken bent, betekent dat dat je meer dan één persoon emotioneel steunt.

Tot slot

Met zorgvuldige overweging en aandacht, plus veel persoonlijke groei, kan een polyamoreuze relatie veel voordelen bieden voor mensen bij wie monogamie gewoon ‘niet past’. Wanneer je je eigen jaloezie goed in de hand hebt en het nodige vertrouwen opbouwt, kan polyamorie heel goed werken en leiden tot een gelukkig, vervullend leven. Dat gaat echter niet zonder veel werk en inzet, want iemand van wie je houdt (ook) van iemand anders laten houden, is veel makkelijker gezegd dan gedaan. Daarnaast zijn er nog de sociale en culturele gevolgen om mee om te gaan - wat vertel je je familie, en hoe ziet het kerstdiner er voortaan uit?

De beslissing om al dan niet in een polyamoreuze relatie te leven, is puur persoonlijk. Het heeft aanzienlijke voordelen, maar brengt ook echte uitdagingen met zich mee om het te laten slagen. We hebben veel waardering voor iedereen die via deze vorm van open, liefdevolle relatie meer geluk probeert te vinden, en hopen dat dit artikel nuttig is voor wie er minder van weet.