Seksverslaving

Dwangmatig seksueel gedrag, vaak seksverslaving genoemd, wordt steeds meer erkend als een echt probleem, met overeenkomsten met alcohol- en drugsverslaving of dwangmatig gokken. Wie seksverslaafd is, raakt verslaafd aan de neurochemische veranderingen die tijdens seksueel gedrag in het lichaam plaatsvinden, net zoals een drugsverslaafde verslaafd raakt aan de effecten van het ‘spuiten’ van heroïne.

Dat wil niet zeggen dat jezelf uiten als seksueel wezen, voor de meerderheid van de bevolking een intens plezierige en levensverrijkende ervaring, op zichzelf verslavend is. In tegenstelling tot wie van seks geniet als een zelfbevestigende bron van lichamelijk genot, heeft de seksverslaafde geleerd op seks te leunen voor troost bij pijn, voor geborgenheid of voor verlichting van stress; dat is te vergelijken met het doelbewuste alcoholgebruik van een alcoholist.

De wortels van seksverslaving liggen meestal in de adolescentie of de kindertijd. Zo groeit het kind vaak op in een chaotisch, vijandig of verwaarlozend gezin; of het gezin was verder heel normaal, maar het kind groeit emotioneel uitgehongerd naar liefde op omdat er zelden genegenheid wordt getoond. Het kind kan bijvoorbeeld steeds weer naar masturbatie grijpen om te ontsnappen aan de gewelddadige ruzies van de ouders, of om een onbewust gemis aan aandacht of genegenheid te compenseren.

Masturbatie hoort een normaal en natuurlijk onderdeel van de kindertijd te zijn, maar voor het eenzame, mishandelde of afgewezen kind kan het een vast kalmeringsmiddel worden om de innerlijke pijn te verbergen. Geleidelijk wordt seks een vervanging voor andere dingen, een handige handeling om naar te grijpen bij elke vorm van behoefte, van ontsnappen aan verveling tot angstige gevoelens, tot 's avonds kunnen inslapen.

Het kan ook zijn dat het kind op ongepaste wijze met seks in aanraking komt. In plaats van het normale seksuele experimenteren dat tijdens het opgroeien vaak uit nieuwsgierigheid plaatsvindt tussen kinderen van ongeveer dezelfde leeftijd, worden sommige kinderen het slachtoffer van seksueel misbruik (een volwassene die seksuele handelingen verricht met een kind). Of degene die het kind kennis laat maken met seksuele ervaringen is een ander kind dat vijf of meer jaar ouder is (bijvoorbeeld een oudere neef of nicht, een oppas, enz.), waarbij de seksuele ervaring niet wederzijds aanvoelt. Bij deze ervaringen is er vaak een combinatie van natuurlijke nieuwsgierigheid, nieuw ontdekte plezierige gevoelens en gevoelens van angst of schaamte. De angst en schaamte kunnen nog groter worden door dreigementen van de oudere persoon om de medewerking van het kind te krijgen en te voorkomen dat het kind er iemand over vertelt.

Er kan een patroon ontstaan waarin de persoon het hele leven lang op zoek gaat naar vergelijkbare ervaringen met een combinatie van seksueel genot en angst of schaamte. Als het kind opgroeit, kan het opgewonden raken van seks in risicovolle situaties die onbewust angst oproepen, of in geheimzinnige omstandigheden die zich voeden met schaamte.

Enkele kenmerken van seksverslaving

Het seksuele gedrag is beschamend. De verslaafde schaamt zich voor wat hij of zij doet, of preciezer gezegd voor wat hij of zij heeft gedaan, meestal direct na seksuele handelingen die ingaan tegen een aantal van de eigen normen. Of de schaamte wordt ontkend door het normaal te noemen voor ‘een echte man’ - of door de aandacht op anderen te richten: "Zij wilde het." Zo kan een getrouwde man spijt voelen nadat hij seks heeft gehad met de vrouw van zijn beste vriend, zichzelf wijsmaken dat zijn vriend haar seksueel niet bevredigde en daarna vermijden om met zijn eigen vrouw naar bed te gaan, allemaal in een vergeefse poging te ontkennen dat er een probleem is of dat hij iets verkeerds heeft gedaan.

Het seksuele gedrag is geheim. De seksverslaafde gaat steeds meer een dubbelleven leiden - in het zichtbare leven misschien bekend, gerespecteerd en bewonderd, maar in het geheim regelmatig betrokken bij seksuele handelingen die schokkend zouden kunnen zijn voor wie de verslaafde kent en liefheeft. Zo kan (bijvoorbeeld) een seksverslaafde predikant op zondagochtend vereerd worden om een preek over de zondigheid van overspel en ontucht, en op maandagmiddag in een modellenstudio of seksshop zelf precies dat gedrag vertonen. Of een man vertelt zijn partner dat hij bij een vriend op bezoek gaat, maar gaat in plaats daarvan naar een park om te cruisen voor anonieme seks.

Het seksuele gedrag is grensoverschrijdend. Het gaat in tegen de keuze van een ander of gaat diens begrip te boven. Denk aan een man die zijn date manipuleert of dwingt tot seks met hem, of de vrouw in een half opengeknoopte blouse die zich vooroverbuigt naar een nietsvermoedende mannelijke collega en "per ongeluk" haar borst ontbloot, of de man die drukke winkelcentra opzoekt zodat hij tussen de menigte door kan slenteren om ‘stiekem iemand te betasten’. Veel erger zijn volwassen mannen en vrouwen die het vertrouwen van kinderen manipuleren en hun macht over hen misbruiken door hen te misleiden tot seksuele handelingen met hen. De seks kan ook schadelijk zijn voor de seksverslaafde zelf, zoals masturberen tot er lichamelijk letsel ontstaat, of zichzelf snijden of knijpen voor seksuele opwinding.

De verschillende vormen van seksverslaving

Seksverslaving kan veel verschillende vormen aannemen. De verslaafde kan vooral verslaafd zijn aan één gedrag, zoals seks met een sekswerker, maar vertoont meestal uiteenlopend seksueel gedrag. Neem bijvoorbeeld de vertegenwoordiger die tijdens een zakenlunch in een topless bar naar de danseressen kijkt, op zakenreis op een avond in zijn hotelkamer seks heeft met een sekswerker van een escortbureau, en na thuiskomst seks heeft met zijn vrouw terwijl hij fantaseert over de erotische massage die hij vorige maand kreeg. De lijst met vormen van seksverslaving zou uitputtend zijn en groeit met de behoefte van verslaafden om nieuwe manieren te vinden om seksuele kicks te beleven.

Een ander kenmerk van seksverslaving is dat ze progressief is. Dat wil zeggen dat het gewoontegedrag steeds frequenter, gevarieerder en extremer wordt - met steeds frequentere en extremere gevolgen. Op momenten dat de verslaving onder controle lijkt, vertoont de verslaafde in feite alleen een van de gebruikelijke kenmerken van het proces: de omslag van seksuele ontlading naar de beheersing ervan. De beheersingsfase stort na verloop van tijd onvermijdelijk in (of dat nu na een uur, een week, een maand of een jaar is) en de verslaafde vervalt weer in het gedrag, ondanks de belofte aan zichzelf of anderen het nooit meer te doen. Als de extase van de ontlading is uitgewerkt, voelt de verslaafde vaak spijt over het falen en schakelt met grote vastberadenheid terug naar een nieuwe periode van onthouding, totdat die vastberadenheid opnieuw verzwakt. Zonder hulp is dit hoe iemand met een seksverslaving zijn of haar leven leidt.

Het internet is voor veel seksverslaafden de nieuwste en snelst groeiende vorm van seksueel uitleven geworden. Veel seksverslaafden hebben computerseks aan hun repertoire toegevoegd, omdat het voorziet in een behoefte aan ‘meer, makkelijker en beter’. Voor de cyberseksverslaafde gaat steeds meer tijd op aan surfen, downloaden, masturberen, het lezen van informatie op seksuele prikborden, het live uitwisselen van seksuele informatie met anderen in seksuele chatrooms of via webcams, of het regisseren van eigen liveseksshows op interactieve sites. Het internet biedt toevallig veel van de dingen die seksverslaafden zoeken, maar dan allemaal op één plek: afzondering, geheimhouding, fantasiemateriaal, eindeloze variatie, beschikbaarheid de klok rond, directe toegankelijkheid, een snelle manier om terug te keren en lage of geen kosten.

Omdat een van de kenmerken van seksverslaving is dat ze progressief is, maken seksverslaafden op internet vaak een snelle progressie van hun verslaving door. De nieuwe seksuele kicks leiden ertoe dat ze enorm veel tijd kwijt zijn, sneller overgaan tot extremer gedrag, grotere risico's nemen en vaker betrapt worden. De versnelde progressie van het probleem van seksverslaafden via internet kan ironisch genoeg een zegen blijken, omdat de verslaafde daardoor sneller in de fase van de gevolgen terechtkomt, waardoor hij of zij sneller hulp zoekt.

Hier zijn enkele van de meer gebruikelijke vormen van seksverslaving.

Hoewel sommige mensen die geen seksverslaafde zijn op enig moment in hun leven een of meer van de hieronder genoemde gedragingen kunnen vertonen, wordt het pas seksverslaving als er een onweerstaanbare behoefte is om het gedrag te herhalen en er gewoonten omheen ontstaan. Dit heeft waarschijnlijk tot gevolg dat er andere problemen in hun leven ontstaan.

• Dwangmatig masturberen
• Dwangmatige seks met sekswerkers
• Anonieme seks met meerdere partners, waarbij seks het enige doel is en er geen relatie (zelfs niet als kennis) met de persoon wordt opgebouwd.
• Meerdere affaires buiten een vaste relatie, of de ene relatie na de andere.
• Regelmatig bezoek aan topless bars, modellenstudio's, seksueel getinte zonnestudio's, seksshops of erotische massagesalons.
• Gewoontematig exhibitionisme
• Gewoontematig voyeurisme
• Ongepaste seksuele aanrakingen
• Seksueel misbruik van kinderen
• Verkrachting

Seks- en liefdesverslaving

Er wordt onderscheid gemaakt tussen seksverslaving en wat 'seks- en liefdesverslaving' wordt genoemd. Dat laatste heeft te maken met een verslavend patroon van liefdesrelaties aangaan met specifieke mensen, waarbij de persoon en de relatie, net als de seks met die persoon, allemaal deel uitmaken van wat de verslaafde aantrekt. Hoewel diezelfde elementen normaal zijn in een gezonde relatie, kunnen seks- en liefdesverslaafden nooit vervulling en duurzaamheid vinden in de relaties die ze beginnen. Ze blijven voldoening zoeken in een volgende relatie, maar vinden die in plaats daarvan leeg, veeleisend of angstopwekkend.

Seks- en liefdesverslaafden kunnen tegelijkertijd meerdere relaties met verschillende mensen hebben, of ze gaan van de ene relatie naar de volgende - en verlaten elke relatie zodra de aanvankelijke "high" is uitgewerkt. Of ze hebben één hoofdrelatie (zoals een huwelijk), compleet met huis, kinderen en andere tekenen van duurzaamheid, maar keren periodiek terug naar geheime relaties met nieuwe mensen.

Seksverslaving daarentegen is meestal een preoccupatie met seksuele opwinding en seksuele ontlading, die vaak weinig te maken heeft met wie de persoon is en geen relatie vereist. Integendeel, voor de seksverslaafde telt de kick die hij of zij krijgt van het beeld, of het nu gaat om een vreemde die in een auto of op een straathoek wordt opgemerkt, prikkelende lichaamsdelen, een erotische afbeelding of de eigen fantasie van de verslaafde.

Behandeling

Een man of vrouw die aan seksverslaving lijdt, kan ervoor kiezen professionele hulp te zoeken door een psychotherapeut te raadplegen of zich te laten opnemen in een gespecialiseerd behandelcentrum.

Gesprekken met een psychotherapeut hebben als voordeel dat ze discreter zijn en minder impact hebben op iemands financiële mogelijkheden. Voor iemand die door zijn of haar seksverslaving ernstige delicten pleegt, is het echter raadzaam zich te laten opnemen in een gespecialiseerd centrum, omdat die persoon daardoor wordt weggehaald uit de omgeving waarin hij of zij zich aan zulk schadelijk gedrag kan overgeven.

Als je denkt dat jij, je partner of iemand die je kent misschien aan seksverslaving lijdt, raadpleeg dan zo snel mogelijk een professionele zorgverlener.