Özsaygı

Aynaya baktığında kendini nasıl görüyorsun; popüler eğlence dünyasının belirlediği standartlar benlik algını rahat bırakmıyor mu?

Cevabın 'evet' ise, olumlu benlik imajında endişe verici bir düşüş yaşayan ve sayısı giderek artan insanlardan birisin, o kadar. Olumlu duyguların eksikliği, düşük özsaygıyla ortaya çıkabilen türden cinsel sorunların artmasına yol açabilir: erkeklerde erektil disfonksiyona ya da erken boşalmaya neden olan performans kaygısı, kadınlarda ise kayganlaşma ve orgazm güçlükleri.

Özsaygı Nedir?

Özsaygı, kendi benlik imajımızdan edindiğimiz içsel güçtür. Benlik imajı, akran grubundaki diğer insanlarla kıyaslandığında nerede durduğuna inandığını kaydeden içsel puan tablosudur. Başka bir deyişle benlik imajı, seni "en havalı" ya da "en güzel" ile "en az modaya uygun" ya da "en az güzel" arasındaki bir ölçeğe yerleştirmek üzere tasarlanmıştır. Güven duygumuzun ve özsaygımızın büyük kısmını bu benlik imajından aldığımız için, bu benlik algısını oluşturan değişkenleri çözmek önemlidir.

Bu kavramı düşünürken, benlik imajını ortaya çıkarma sürecini başlatmak için kendine sorabileceğin birçok soru vardır. Bunlardan bazıları:

• Kendini ne kadar çekici buluyorsun?
• Ne kadar eğlenceli / ilginç olduğunu düşünüyorsun?
• Farklı biri olabilmeyi diliyor musun?

Bu tür soruların çoğunun, yalnız yaşayan canlılar olmadığımız gerçeğine ışık tuttuğunu belirtmek önemlidir. Belirli özelliklere ve niteliklere sürekli değer biçen topluluklar içinde yaşıyoruz. Dolayısıyla öz değerimiz, üzerimizde sürekli etkili olan güçlerden yoğun biçimde etkilenir. Birçok toplumun öncelikli odaklarından biri "mümkün olan en iyi hayat arkadaşını yakalamak" olduğuna göre, kendimize dair olumsuz imajların kimliğimizin yüzeysel olarak maskelenmesi ve (hatta) cinsel işlev bozuklukları yoluyla kendini göstermesi şaşırtıcı olmamalı.

Batı toplumunda özsaygımızı ve imajımızı etkileyen iki temel dış etken, çekici olanın "ideal örnekleri" ile bizi sürekli bombardımana tutan medya ve yakın çevremizden aldığımız geri bildirimdir. İster bir takıma seçilemediğimiz an olsun, ister bir ödül ya da bir 'aşkın' kalbini kazandığımız an, acılarımız, zaferlerimiz, hırslarımız ve korkularımız bizi hem birey hem de toplum olarak şekillendirir.

Toplumun sağlıklı bir cinsel ilişki olarak gördüğü şeyin doğası gereği, çoğumuz en azından gençlik yıllarımızın önemli bir kısmını o mükemmel kişiyi, ya da belki yeterince yakın birini, bulmaya çalışarak geçiririz. Dolayısıyla hepimiz en iyisi olmaya çabalarız... ama en iyinin gerçek bir tanımı olmadığı için (herkes için kendine özgü bir kavramdır), kazanma umuduyla etrafımızdaki her şeyle yarışır hâle geliriz... rehber kitabımız da kitle iletişim araçlarıdır.

Birçok kişi bundan hoşlanmasa da gerçek şu ki çoğumuz bu toplumsal koşullanma yüzünden epey duygusal yük taşıyoruz. Kadınlara bakarsak, birçoğu, hatta belki çoğunluğu, makyajsız bir buluşmaya çıkma fikrinden hoşlanmaz; erkeklere bakarsak, birçoğu (hatta belki çoğunluğu) çekici kaslar yapmaya ya da statülerini güçlü biri olarak tanımlamaya yardım eden gösterişli bir arabaya sahip olmaya odaklanır.

Gerçek şu ki kendimizi kıyasladığımız "mükemmel imaj", iyilik kadar zarar da verebilir. Kendimiz için standartlar koymakta yanlış bir şey var demek değil bu, ama bu standartları gerçekçi olmayan ölçüde yüksek tutmakta yanlış bir şey var. Bunu yaptığımızda, neler yapabileceğimize dair kısıtlayıcı düşünceler geliştirmeye başlarız ve sonuç olarak kendi en büyük düşmanımız hâline geliriz.

Özsaygını Geliştirmek

Özsaygıyı geliştirmenin temelde iki yolu vardır: kendimiz için koyduğumuz standartları yeniden değerlendirmek ve inandığımız hedeflere ulaşmak için bir plan yapıp onu izlemek.

Kendimize karşı dürüst olmak ve aşırı eleştirel olmamak zor olsa da, en iyisi kendimizde sevdiğimiz ve sevmediğimiz her şeyi listeleyerek başlamaktır. Bu biraz tehlikeli olabilir, çünkü kendinden nefret eden bu Batı kültüründe birçoğumuz kendimizde sevecek çok az şey buluyoruz. Ama bu alıştırma, moralin bozulduğunda sana yeniden enerji verecek şeylerin bir listesini sunar ve daha ayrıntılı inceleyeceğin alanları belirleyen bir başlangıç noktası sağlar.

Bir sonraki adım, tüm olumsuz şeyleri analiz edip onları doğru bir bakış açısına oturtmaktır. Başkalarının ne düşündüğüne dair algımıza dayanarak kendimiz için pek çok beklenti yaratırız... ve doğrusunu söylemek gerekirse, algımız çoğu zaman gerçeğin epey uzağındadır. İnsanların kendilerinde sevmedikleri şeylere yaygın bazı örnekler şunlardır: yeterince çekici/zeki değilim, göğüslerim çok küçük, formda değilim, iri kaslarım, büyük bir penisim ya da güzel bir arabam yok...

Bu örnek listede de, çoğu insanın listesinde de değiştirilebilecek maddeler ve değiştirilemeyecek maddeler olacaktır. Değiştiremeyeceğimiz şeylere odaklanmak o sorunları yalnızca daha da kötüleştireceği için, onlarla barışmak ve kontrolümüzde olan şeylere odaklanmak önemlidir.

Değiştirilemeyecek şeylerin tamamını, ya da çoğunu, aradan çıkardığında, omuzlarından bir yükün kalktığını hemen hissetmeye başlamalısın. Bir sonraki adım, değiştirebileceğin şeylere odaklanmaktır... ister kendini ifade etmene yardım edecek yeni kıyafetler olsun, ister fiziksel hedeflerine ulaşmana yardım edecek yeni bir beslenme ve egzersiz planı, bu değişikliklerin çoğunun zamanla geldiğini ve onlar için çalışırken sabır gerektireceğini akılda tutmak önemlidir. Yol boyunca küçük hedefler koy ki ilerledikçe zaferler yaşayabilesin, ve çıtayı her seferinde biraz daha yükseltmeye devam et.

Özsaygıyı geliştirmenin birçok yolu var, ama her şeyden önce iyi bir özsaygının anahtarı iyi bir öz farkındalıktır. Tüm iyi niteliklerini düşün ve kötü olanları değiştirmeye başla - ama kusurların yüzünden kendine yüklenme, hepimizin kusurları var ve kendini eleştirmekten doğan şüphede yalnız değilsin. Değiştiremeyeceğin şeylerin bir kenarda kalmasına izin ver ve değiştirebileceğin şeylerin üstüne azim ve metanetle gittiğinden emin ol. Bu değişikliklerle birlikte hayata bakışın yeniden doğacak ve özsaygında büyük bir sıçrama yaşanacak!